 Most Karola – galeria rzeźby pod gołym niebem Most Karola jest jednym z najważniejszych zabytków Pragi. Większość turystów przychodzi tutaj dla pięknego widoku na Zamek Praski, Wełtawę i zabytkowe wieże, jednak podczas spaceru warto zwrócić uwagę również na stojące po obu stronach mostu figury. Choć sam Most Karola jest budowlą gotycką, znajdujące się na nim rzeźby pochodzą przede wszystkim z epoki baroku. Od końca XVII do XIX wieku ustawiono tutaj łącznie trzydzieści posągów i grup rzeźbiarskich, przedstawiających głównie katolickich świętych. Spacerując po moście, mijamy więc nie tylko dekoracje, ale prawdziwą galerię sztuki na świeżym powietrzu. Większość rzeźb powstała w warsztatach najwybitniejszych twórców czeskiego baroku, takich jak Jan Brokoff, Ferdinand Maxmilián Brokoff, Matyáš Bernard Braun czy Matěj Václav Jäckel. Każda figura ma własną historię, symbole i legendy. Niektóre upamiętniają czeskich patronów, inne zakonników, misjonarzy, męczenników albo postacie znane również z polskiej historii. W tym przewodniku opisuję rzeźby w kolejności, w jakiej zobaczymy je, idąc od Starego Miasta w kierunku Malej Strany. Ile rzeźb znajduje się na Moście Karola? Na Moście Karola stoi trzydzieści figur i grup rzeźbiarskich – po piętnaście z każdej strony. Większość z nich została ufundowana przez zakony, uczelnie, instytucje kościelne oraz zamożnych prywatnych darczyńców. Trzeba jednak pamiętać, że wiele stojących obecnie na moście rzeźb to kopie. Oryginały przeniesiono do muzeów i lapidariów, aby ochronić je przed wilgocią, zmianami temperatury, zanieczyszczeniami oraz kolejnymi powodziami. Filar I – św. Iwo oraz Madonna i św. Bernard
Pierwszą rzeźbą po lewej stronie jest św. Iwo, patron prawników i mediatorów. Według tradycji był adwokatem ubogich w Bretanii i słynął z tego, że potrafił godzić zwaśnione strony bez konieczności prowadzenia procesu. Nic dziwnego, że jego figurę ufundował Wydział Prawa Uniwersytetu Karola. Autorem dzieła z 1711 roku był jeden z najwybitniejszych czeskich rzeźbiarzy barokowych – Matyáš Bernard Braun. Po przeciwnej stronie znajduje się Madonna z Dzieciątkiem i św. Bernard z Clairvaux. Bernard był jednym z najważniejszych teologów średniowiecza, kaznodzieją oraz duchowym przywódcą cystersów. Filar II – Madonna ze św. Dominikiem i św. Tomaszem z Akwinu oraz św. Barbara, św. Elżbieta i św. Małgorzata
Po lewej stronie zobaczymy grupę trzech świętych kobiet. W centrum stoi św. Barbara, patronka górników, nagłej i dobrej śmierci. Rozpoznamy ją po wieży i kielichu. Towarzyszą jej:
Filar III – Pieta i krzyż z hebrajskim napisem
Jedną z najbardziej poruszających kompozycji na Moście Karola jest Pieta. Maryja trzyma na kolanach ciało Chrystusa, a obok stoją Maria Magdalena i Jan Ewangelista. W przeciwieństwie do wielu dynamicznych rzeźb barokowych ta grupa jest spokojna, surowa i pełna skupienia. Obecna rzeźba powstała w XIX wieku. Po prawej stronie znajduje się krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem, należący do najstarszych motywów ustawionych na moście. Nad figurą widoczny jest pozłacany napis w języku hebrajskim. Z tym napisem wiąże się kontrowersyjna historia. Według przekazów został ufundowany jako kara nałożona na praskiego Żyda za rzekome znieważenie krzyża. Dzisiaj obok rzeźby znajduje się tablica wyjaśniająca historyczny kontekst i obraźliwy charakter dawnego przekazu. Filar IV – św. Józef oraz św. Anna
Po lewej stronie stoi św. Józef z małym Jezusem. Lilia trzymana przez świętego symbolizuje czystość. Obecna figura jest kolejną wersją rzeźby, ponieważ wcześniejsza została zniszczona podczas wydarzeń Wiosny Ludów w 1848 roku. Po prawej stronie widzimy jedną z najbardziej rodzinnych scen na Moście Karola – św. Annę Samotrzecią, czyli babcię Chrystusa Annę z córką Maryją i małym Jezusem. Dzieciątko trzyma kulę ziemską, a drugą ręką pokazuje trzy palce. Filar V – św. Franciszek Ksawery oraz Cyryl i Metody
Grupa św. Franciszka Ksawerego przedstawia działalność misyjną jezuitów. Święty był jednym ze współzałożycieli zakonu i prowadził misje w Azji. W kompozycji umieszczono postacie mieszkańców różnych części świata. Warto zwrócić uwagę na młodego pomocnika stojącego za świętym. Według popularnej interpretacji może to być autoportret rzeźbiarza Ferdinanda Maximiliana Brokoffa. Po prawej stronie stoją święci Cyryl i Metody, apostołowie Słowian. Jest to najmłodsza grupa rzeźbiarska na Moście Karola. Powstała w latach 1928–1938 i zastąpiła zniszczony przez powódź pomnik św. Ignacego Loyoli. Filar VI – św. Krzysztof i św. Jan Chrzciciel
Po lewej stronie zobaczymy św. Krzysztofa z Dzieciątkiem. Według legendy Krzysztof przenosił ludzi przez rzekę. Pewnego dnia na jego ramionach usiadło dziecko, które stawało się coraz cięższe. Okazało się, że był to Chrystus niosący ciężar całego świata. Św. Krzysztof jest patronem podróżnych i kierowców. Jego ustawienie w tym miejscu jako symbol opieki nie jest przypadkowe – wcześniej znajdowała się tutaj strażnica zniszczona podczas wielkiej powodzi w 1784 roku, kiedy ta część mostu zawaliła się, śmierć poniosło wtedy czterech z pięciu strażników. Po prawej stronie stoi św. Jan Chrzciciel. Rozpoznamy go po charakterystycznej skórze wielbłądziej, krzyżu i muszli, którą chrzcił w Jordanie. Towarzyszy mu baranek – symbol Chrystusa. Miejsce zrzucenia św. Jana Nepomucena do Wełtawy  Miejsce pamięci Jana Nepomucena. Fot. Michał Dzieńdziura Między filarem VI i VII Mostu Karola warto zwrócić uwagę na niewielki metalowy krzyż otoczony pięcioma gwiazdami, wmurowany w kamienną balustradę, i kratkę z postacią tonącego księdza. Według tradycji właśnie stąd w 1393 roku zrzucono do Wełtawy św. Jana Nepomucena, który odmówił złamania tajemnicy spowiedzi królowej Zofii. Dziś jest to jedno z najbardziej charakterystycznych miejsc na moście. Wielu turystów dotyka gwiazd oraz metalowego gwoździa w nawierzchni mostu, wierząc, że dzięki temu ich życzenie spełni się w ciągu jednego roku i jednego dnia. Filar VII – św. Franciszek Borgiasz oraz święci Norbert, Wacław i Zygmunt
Po lewej stronie stoi św. Franciszek Borgiasz, jezuita wywodzący się z arystokratycznego rodu. Przełomowym momentem jego życia była śmierć cesarzowej Izabeli Portugalskiej. Widok jej ciała miał uświadomić mu przemijanie ziemskiej chwały. Porzucił więc świecką karierę i wstąpił do jezuitów. Po prawej stronie stoją św. Norbert, św. Wacław i św. Zygmunt. Patroni Czech. Filar VIII – św. Ludmiła i św. Jan Nepomucen
Św. Ludmiła była pierwszą chrześcijańską księżną Czech i babcią św. Wacława. W czeskiej tradycji bywa nazywana „babcią narodu”, ponieważ to właśnie pod jej opieką wychowywał się przyszły patron kraju. Po prawej stronie znajduje się najbardziej znana rzeźba na Moście Karola – św. Jan Nepomucen. Rozpoznamy go po pięciu gwiazdach otaczających głowę, krzyżu trzymanym w dłoniach oraz palmie męczeństwa. Figura została ustawiona na moście w 1683 roku, jeszcze przed kanonizacją świętego w 1729 r. Legenda o św. Janie Nepomucenie Według najpopularniejszej wersji legendy Jan Nepomucen był spowiednikiem królowej Zofii. Król Wacław IV próbował zmusić go do ujawnienia tajemnicy spowiedzi. Kapłan odmówił, dlatego został poddany torturom, a następnie zrzucony z Mostu Karola do Wełtawy. Mówi się, że ciało wypłynęło w miejscu, w którym pojawiło się pięć gwiazd, jak pięć ran chrystusowych, czy pięc liter łacińskiego słowa tacui, „milczałem”. Dzisiaj wielu turystów dotyka brązowych reliefów na cokole pomnika. Według tradycji ma to zagwarantować powrót do Pragi. Filar IX – św. Franciszek z Asyżu i św. Antoni Padewski
Po lewej stronie stoi św. Franciszek z Asyżu, nazywany również Serafickim. Przydomek odnosi się do przekazu, według którego podczas mistycznej wizji serafin pozostawił na jego ciele stygmaty. Franciszek był założycielem franciszkanów, kaznodzieją ubóstwa i prostoty. W kulturze popularnej kojarzony jest również ze szczególną więzią ze zwierzętami i kazaniami wygłaszanymi do ptaków. Po prawej stronie stoi św. Antoni Padewski z Dzieciątkiem Jezus. Kamienne wazy u jego stóp przedstawiają cuda przypisywane świętemu. Św. Antoni uchodzi za patrona rzeczy zagubionych, dlatego wiele osób zwraca się do niego, kiedy nie może czegoś odnaleźć. Filar X – św. Wincenty Ferreriusz, św. Prokop i św. Juda Tadeusz
Po lewej stronie znajduje się dynamiczna grupa św. Wincentego Ferreriusza i św. Prokopa. Wincenty był hiszpańskim dominikaninem i znanym kaznodzieją. Przedstawiono go z uniesioną ręką, jakby przemawiał do tłumu. Św. Prokop, czeski pustelnik i patron kraju, depcze lub poskramia diabła. Nawiązuje to do legendy, według której przechytrzył złego ducha i zmusił go do pracy. Po prawej stronie stoi św. Juda Tadeusz, patron spraw trudnych i beznadziejnych. Rozpoznamy go po księdze oraz maczudze będącej narzędziem jego męczeństwa. Bruncvík – dodatkowa figura przy Moście Karola  Bruncvik. Fot. Michał Dzieńdziura W okolicy dziesiątego filaru warto spojrzeć poza balustradę. Na osobnym postumencie znajduje się figura Bruncvíka z lwem. Według legendy lew został jego wiernym towarzyszem po wspólnej walce ze smokiem. Z tej historii miał wywodzić się symbol czeskiego lwa. Inna legenda mówi, że w filarze mostu ukryty jest magiczny miecz, który zostanie odnaleziony w chwili największego zagrożenia Czech. Filar XI – św. Mikołaj z Tolentino i św. Augustyn
Po lewej stronie stoi św. Mikołaj z Tolentino z lilią i chlebem. Był augustianinem oraz patronem ubogich. Według tradycji rozdawał potrzebującym poświęcony chleb, któremu przypisywano uzdrawiającą moc. Po prawej stronie zobaczymy św. Augustyna z płonącym sercem oraz księgą. Serce symbolizuje jego żarliwą wiarę i miłość, natomiast księga przypomina o słynnych „Wyznaniach”. Wzrok w kierunku św. Augustyna unosi chłopiec z muszlą. Scena nawiązuje do legendy o tajemnicy Trójcy Świętej. Chłopiec miał wyjaśnić Augustynowi, że prędzej przeleje całe morze do dołka w piasku, niż on zrozumie tę boską tajemnicę. Filar XII – Sen św. Ludgardy i św. Kajetan
Sen św. Ludgardy jest przez wielu historyków sztuki uznawany za najwybitniejszą rzeźbę na Moście Karola. Kompozycja przedstawia mistyczną wizję flamandzkiej zakonnicy. Chrystus pochyla się z krzyża i pozwala Ludgardzie dotknąć rany w swoim boku. Rzeźba zachwyca intensywnością emocji i bardzo bliskim, niemal osobistym spotkaniem dwóch postaci. Dzieło wykonał w 1710 roku Matyáš Bernard Braun. Po prawej stronie znajduje się św. Kajetan, współzałożyciel zakonu teatynów. Przedstawiono go z sercem symbolizującym gorliwość oraz otwartą księgą z cytatem z Ewangelii. Filar XIII – św. Wojciech i św. Filip Benicjusz
Po lewej stronie stoi św. Wojciech, postać szczególnie ważna zarówno dla historii Czech, jak i Polski. Pochodził z rodu Sławnikowiców, był biskupem Pragi, misjonarzem i męczennikiem. Zginął w 997 roku podczas misji wśród pogańskich Prusów. Sceny z jego życia przedstawiono później na słynnych Drzwiach Gnieźnieńskich. Św. Filip Benicjusz należał do zakonu serwitów. Według tradycji miał zostać wybrany na papieża, ale ukrył się, ponieważ nie chciał przyjąć tej godności. Jego figura symbolizuje pokorę i służbę innym. Filar XIV – św. Jan z Mathy ze św. Feliksem z Valois i św. Wit
Po lewej stronie znajduje się grupa rzeźbiarska św. Jan z Mathy ze św. Feliksem z Valois, przedstawicieli zakonu trzynitarzy (znanych z wykupywania chrześcijan z niewoli muzułmańskiej), w towarzystwie czeskiego pustelnika św. Iwana. Po prawej stronie stoi św. Wit, jeden z głównych patronów Czech i patron katedry na Zamku Praskim. Według legendy podczas tortur nie tknęły go lwy, a z kotła z wrzącym olejem wyszedł bez obrażeń. Na rzeźbie towarzyszy mu palma męczeństwa oraz lew. Filar XV – św. Wacław oraz święci Kosma i Damian
Przy ostatnim filarze po lewej stronie stoi św. Wacław, patron Czech. Przedstawiono go w książęcej zbroi, z tarczą i chorągwią. Wacław uchodził za sprawiedliwego i pobożnego władcę. Zginął z rąk swojego brata Bolesława, a po śmierci szybko stał się symbolem czeskiej państwowości. Po prawej stronie znajduje się grupa świętych Kosmy i Damiana ze Zbawicielem. Bracia byli lekarzami i według tradycji leczyli chorych bez pobierania opłat. Z tego powodu nazywano ich „lekarzami bez srebra”. W centrum kompozycji stoi Chrystus, podkreślający religijny wymiar ich działalności. Która rzeźba na Moście Karola jest najstarsza? Najstarszą zachowaną rzeźbą na Moście Karola jest figura św. Jana Nepomucena, ustawiona w 1683 roku. Wcześniej na moście znajdowały się krzyże i inne przedstawienia religijne, jednak to właśnie pomnik Jana Nepomucena zapoczątkował powstawanie barokowej galerii rzeźb, którą oglądamy dzisiaj. Która rzeźba na Moście Karola jest najpiękniejsza? To oczywiście kwestia gustu, ale za najwybitniejsze dzieło najczęściej uznaje się Sen św. Ludgardy autorstwa Matyáša Bernarda Brauna. Warto zwrócić uwagę również na:
Most Karola z polskim przewodnikiem  Most Karola jest jednym z miejsc, które można przejść samodzielnie w kilka minut albo poznawać przez godzinę, odkrywając ukryte symbole, legendy i historie kolejnych rzeźb.
Podczas naszych wycieczek po Pradze opowiadamy nie tylko o budowie mostu i jego twórcach, ale również o św. Janie Nepomucenie, czeskich patronach, powodziach, Karolu IV oraz życiu miasta po obu stronach Wełtawy. Aktualny program spacerów z polskim przewodnikiem znajduje się na naszej stronie głównej: https://www.polskiprzewodnikpopradze.com
0 Komentarze
Odpowiedz |
