Rudolf Kremlička - ślad czeskiego malarza przy alei Paryskiej w Pradze

Spacerując aleją Pařížską w Pradze, większość turystów zwraca uwagę na luksusowe butiki i bogato zdobione kamienice. Warto jednak czasami oderwać wzrok od sklepowych witryn i przyjrzeć się detalom na fasadach budynków. Pod numerem 16 znajduje się tablica pamiątkowa poświęcona Rudolfowi Kremličce - jednemu z ważniejszych czeskich malarzy pierwszej połowy XX wieku, który mieszkał i pracował w tej kamienicy.

Na tablicy przedstawiono rzeźbiarski portret artysty, a poniżej umieszczono elementy nawiązujące do jego malarskiej profesji. Upamiętnia ona człowieka, który odegrał istotną rolę w rozwoju czeskiego malarstwa nowoczesnego.

Kim był Rudolf Kremlička i jakie miejsce zajmuje w historii czeskiej sztuki?

Rudolf Kremlička - od niewielkiego Kolína do artystycznej Pragi

Rudolf Kremlička urodził się 19 czerwca 1886 roku w czeskim Kolínie, niedużym mieście położonym na wschód od Pragi. Jego talent artystyczny ujawnił się już w młodości, a naturalnym miejscem dalszego kształcenia stała się praska Akademia Sztuk Pięknych, gdzie studiował w latach 1907-1912.

Jednym z jego najważniejszych nauczycieli był Hanuš Schwaiger, ceniony czeski malarz, zafascynowany twórczością dawnych mistrzów holenderskich i flamandzkich. To właśnie pod jego wpływem młody Kremlička rozwijał umiejętności realistycznego przedstawiania postaci, obserwowania światła i budowania kompozycji.

Jednak na początku XX wieku europejskie malarstwo przechodziło prawdziwą rewolucję. Artyści coraz częściej odchodzili od wiernego odtwarzania rzeczywistości, eksperymentując z kolorem, formą i sposobem przedstawiania świata.

Kremlička również postanowił szukać własnej drogi.

Paryż, impresjonizm i narodziny własnego stylu

Przełomowe znaczenie dla rozwoju artysty miały podróże zagraniczne. Dzięki stypendium odwiedził Holandię, gdzie studiował dzieła dawnych mistrzów, a następnie udał się do Paryża, będącego wówczas jednym z najważniejszych ośrodków europejskiej sztuki.

Tam zetknął się z francuskim malarstwem XIX i początku XX wieku. Szczególnie interesowała go twórczość Édouarda Maneta, Auguste'a Renoira i Edgara Degasa. Ważnym źródłem inspiracji było dla niego również malarstwo Jeana-Auguste'a-Dominique'a Ingresa, którego klasycystyczne podejście do rysunku i przedstawiania ludzkiej postaci wywarło wpływ na jego własną twórczość.

Pod wpływem tych doświadczeń jego obrazy zaczęły się zmieniać. Coraz większą rolę odgrywały światło, kolor i swobodniejsze traktowanie formy. Z czasem wypracował własny, rozpoznawalny styl, łączący klasyczną dyscyplinę rysunku z nowoczesnym podejściem do malarstwa.

Kobiety, tancerki i praczki - ulubione tematy malarza

Jednym z najbardziej charakterystycznych tematów twórczości Kremlički była postać kobieca.

Malował portrety, akty, tancerki oraz kobiety wykonujące codzienne czynności. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmują obrazy przedstawiające praczki i kobiety zajmujące się myciem.

Do najbardziej znanych dzieł artysty należą Pradleny (Praczki) z 1923 roku oraz Myčky (Kobiety myjące) z 1919 roku.

W tych kompozycjach zwyczajne sceny z codziennego życia stają się pretekstem do eksperymentowania z układem postaci, światłem i kolorem. Kremlička nie ograniczał się do opowiadania historii. Interesowała go przede wszystkim sama forma malarska - sposób, w jaki ciało, przestrzeń i światło współgrają ze sobą na płótnie.

Artysta malował również pejzaże, szczególnie podczas swoich podróży. W jego późniejszej twórczości pojawiały się śmielsze zestawienia kolorystyczne, a obrazy nabierały coraz bardziej nowoczesnego charakteru.

Tvrdošíjní - artyści, którzy nie chcieli podporządkować się tradycji

W 1918 roku Rudolf Kremlička był jednym z założycieli grupy artystycznej Tvrdošíjní, której nazwę można przetłumaczyć jako „Uparci”.

Było to środowisko skupiające wybitnych przedstawicieli czeskiej awangardy, wśród których znajdowali się między innymi Josef Čapek, Václav Špála i Jan Zrzavý.

Artyści ci poszukiwali nowych sposobów przedstawiania rzeczywistości i sprzeciwiali się dominacji tradycyjnych konwencji artystycznych. Nie reprezentowali jednego, ściśle określonego stylu. Łączyła ich przede wszystkim potrzeba niezależności i przekonanie, że sztuka powinna rozwijać się wraz ze zmieniającym się światem.

Jako jeden z członków założycieli Kremlička aktywnie uczestniczył w kształtowaniu nowoczesnego środowiska artystycznego młodej Czechosłowacji.

W latach dwudziestych należał już do uznanych malarzy, a jego twórczość zajmowała ważne miejsce w czeskim życiu kulturalnym.

Mozaika Kremlički w Pałacu Fénix na placu Wacława

Choć Rudolf Kremlička kojarzony jest przede wszystkim z malarstwem sztalugowym, pozostawił po sobie również dzieło, które do dziś można podziwiać w przestrzeni publicznej Pragi.

W latach 1930-1931 według jego projektu powstała mozaika Koupání žen (Kąpiel kobiet), przeznaczona do pasażu Pałacu Fénix przy placu Wacława. Projekt artysty zrealizowała mozaikarka Marie Foersterová.

Kompozycja przedstawia kobiece postacie podczas kąpieli i stanowi przykład połączenia nowoczesnego malarstwa z architekturą okresu międzywojennego. Tematyka dzieła nawiązuje do charakterystycznych motywów twórczości Kremlički, w której kobieca postać zajmowała szczególne miejsce.

Mozaikę można zobaczyć w pasażu Pałacu Fénix przy placu Wacława. W budynku działa obecnie teatr Studio DVA, zajmujący przestrzeń dawnego kina Blaník. Sam budynek powstał w latach 1928-1930 według projektu Bedřicha Ehrmanna, a w opracowaniu jego fasady uczestniczył również czeski architekt Josef Gočár.

To kolejny ślad obecności Rudolfa Kremlički w Pradze, obok jego tablicy pamiątkowej przy alei Pařížskiej.

Przedwczesna śmierć artysty

Kariera Rudolfa Kremlički została przerwana bardzo wcześnie. Malarz zmarł 3 czerwca 1932 roku w Pradze, mając zaledwie 45 lat.

W tym samym roku przygotowywał swoją dużą wystawę zbiorową, której otwarcia już nie doczekał.

Mimo stosunkowo krótkiego życia pozostawił bogaty dorobek obejmujący portrety, akty, sceny rodzajowe, pejzaże i prace graficzne.

Dziś uznawany jest za jedną z ważnych postaci czeskiego malarstwa modernistycznego, a jego dzieła znajdują się w kolekcjach muzealnych i prywatnych.

Tablica pamiątkowa Rudolfa Kremlički na ulicy Pařížskiej

Wróćmy jednak do miejsca, od którego rozpoczęliśmy naszą opowieść.

Na fasadzie kamienicy przy ulicy Pařížskiej 16 znajduje się brązowa tablica pamiątkowa z napisem:

„V tomto domě žil a pracoval český malíř Rudolf Kremlička”

czyli:

„W tym domu mieszkał i pracował czeski malarz Rudolf Kremlička”.

Tablica powstała w 1988 roku, a jej autorem jest czeski rzeźbiarz Zdeněk Hošek. Przy realizacji współpracował z nim architekt Zdeněk Edel.

Najbardziej charakterystycznym elementem kompozycji jest głowa malarza, która wystaje ponad płaską powierzchnię reliefu. Twarz artysty została przedstawiona z wyraźnie zaznaczonymi rysami.

Poniżej widoczne są przybory malarskie, a powierzchnia tablicy jest nierówna, z widocznymi śladami modelowania.

W ten sposób autor upamiętnienia nawiązał zarówno do wyglądu Kremlički, jak i jego zawodu.

Gdzie znaleźć tablicę Rudolfa Kremlički w Pradze?

Tablica znajduje się pod adresem Pařížská 16, Praga 1, na terenie Josefova, dawnej dzielnicy żydowskiej.

Aleja Pařížská prowadzi od Rynku Staromiejskiego w kierunku Wełtawy i mostu Čechův most. Jest jedną z najbardziej reprezentacyjnych ulic Pragi, znaną z luksusowych sklepów i architektury przełomu XIX i XX wieku.

Warto pamiętać, że obecny wygląd tej części miasta jest wynikiem wielkiej przebudowy dawnego żydowskiego miasta, przeprowadzonej na przełomie XIX i XX wieku. W miejscu ciasnych uliczek i starych kamienic powstały szerokie aleje oraz reprezentacyjne budynki inspirowane architekturą wielkich europejskich metropolii.

Dziś Pařížská kojarzy się przede wszystkim z modą i luksusem, ale jej fasady kryją również wiele historii związanych z dawnymi mieszkańcami Pragi.

Jedną z nich jest właśnie historia Rudolfa Kremlički.

Ślady czeskich artystów w praskiej architekturze

Podczas zwiedzania Pragi łatwo skupić się na najbardziej znanych zabytkach - Rynku Staromiejskim, Moście Karola czy Zamku Praskim. Tymczasem równie interesujące historie można odkryć na fasadach kamienic.

Tablica Rudolfa Kremlički przypomina o czasach, kiedy Praga była jednym z ważnych ośrodków europejskiego modernizmu, a czescy artyści aktywnie uczestniczyli w przemianach sztuki XX wieku.

Choć nazwisko Kremlički nie jest dziś szeroko znane wśród zagranicznych turystów, jego twórczość zajmuje istotne miejsce w historii czeskiej sztuki nowoczesnej.

Jeśli chcecie poznać więcej podobnych historii, zapraszam na nasze wycieczki po Pradze z polskim przewodnikiem. Podczas spacerów pokazujemy nie tylko najważniejsze zabytki miasta, ale również mniej znane miejsca i detale, które często umykają uwadze turystów.

Autor

Nazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.