 Kiedy po raz pierwszy wchodzimy do katedry św. Wita na Hradczanach, trudno zdecydować, gdzie patrzeć. Wzrok natychmiast ucieka ku wysokim sklepieniom, ogromnym witrażom i strzelistym filarom. Nic dziwnego – to jedna z najpiękniejszych gotyckich świątyń Europy. Podczas moich wycieczek po Pradze często zauważam, że większość turystów zwiedza katedrę św. Wita bardzo pobieżnie. Robią zdjęcie monumentalnego wnętrza, zatrzymują się na chwilę przy imponującym srebrnym grobowcu św. Jana Nepomucena, podziwiają atmosferę gotyckiej świątyni, a tuż przed wyjściem zaglądają jeszcze do Kaplicy św. Wacława. I to właściwie koniec zwiedzania. Tymczasem wewnątrz katedry znajduje się prawdziwe muzeum historii Czech. Każda kaplica skrywa własne opowieści – o królach, arcybiskupach, świętych, możnych rodach i najwybitniejszych artystach. Zapraszam więc na spacer dokładnie taką trasą, jaką pokonujemy podczas zwiedzania katedry. Dlaczego kaplice są tak ważne? W średniowiecznej katedrze kaplice nie były jedynie miejscem prywatnej modlitwy. Były fundowane przez możne rody, biskupów i królów. Każda miała własnego patrona, własny ołtarz, a często również kryptę lub rodzinny grobowiec. Spacerując wzdłuż kaplic otaczających główny ołtarz, przechodzimy właściwie przez kilkaset lat historii Czech – od czasów Przemyślidów aż po XX wiek. 21. Kaplica św. Agnieszki Czeskiej  Witraż Františka Kyseli z motywem Ośmiu Błogosławieństw. Fot. Michał Dzieńdziura
Zwiedzanie rozpoczynamy od pierwszej kaplicy po lewej stronie – jednej z sześciu neogotyckich kaplic dobudowanych na przełomie XIX i XX wieku. Patronką jest św. Agnieszka Czeska (ok. 1211–1282), córka króla Przemysła Ottokara I., która zrezygnowała z królewskiego życia, poświęcając się ubogim i zakładając pierwszy klasztor klarysek w Pradze. Do 1989 roku kaplica nosiła nazwę Kaplicy Bartoňów z Dobenína – rodziny przemysłowców, która należała do najważniejszych sponsorów neogotyckiej odbudowy katedry. Najcenniejszym zabytkiem jest późnogotycki ołtarz z drugiej połowy XIV wieku autorstwa Jacobella di Bonomo, przedstawiający Matkę Bożą z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych. W kaplicy znajdują się także dwie współczesne rzeźby Karela Stádníka – św. Agnieszki Czeskiej oraz kardynała Josefa Berana, którego szczątki sprowadzono z Rzymu do Pragi w 2018 roku. Warto zwrócić uwagę również na witraż Františka Kyseli z 1934 roku, nawiązujący do Ośmiu Błogosławieństw z Kazania na Górze. Na bocznych ścianach znajdują się jego malowidła nawiązujące do Ośmiu Błogosławieństw i rodziny Bartoňów oraz przedstawienie Baranka Bożego (Agnus Dei). 20. Kaplica Schwarzenberska  Witraż wg projektu Karla Svolinskiego łączący motywy Jana Nepomucena, Starego Testamentu i historię rodu Schwarzenbergów. Fot. Michał Dzieńdziura  św. Jan Nepomucen podczas spowiedzi królowej Zofii (po lewej), przed królem Wacławem IV (po prawej), modlący się (na dole), z krzyżem męczeńskim oraz z pięcioma gwiazdami wokół głowy (na górze). Fot. Michał Dzieńdziura
Kolejna kaplica nosi nazwę jednego z najbardziej znanych rodów arystokratycznych w historii Czech – Schwarzenbergów. Najcenniejszym zabytkiem jest późnogotycki ołtarz z około 1500 roku. W jego centralnej części znajduje się późnogotycka malowana deska przedstawiająca Pokłon Trzech Króli, pochodząca z tzw. Arki z Čimelic (Čimelická archa). Scena ukazuje trzech mędrców ze Wschodu oddających hołd nowo narodzonemu Jezusowi i składających Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę. Warto zwrócić uwagę również na witraż Karla Svolinskiego z 1931 roku. Jego centralną postacią jest św. Jan Nepomucen, ukazany w kilku scenach: podczas spowiedzi królowej Zofii, przed królem Wacławem IV, modlący się, z krzyżem męczeńskim oraz z pięcioma gwiazdami wokół głowy – swoim charakterystycznym atrybutem. Wydarzenia z historii rodu Schwarzenbergów zestawiono na witrażu ze scenami z życia biblijnego patriarchy Abrahama. Jednym z motywów jest Boża obietnica licznego potomstwa, symbolicznie nawiązująca do zachowania ciągłości rodu. W dolnej części witraża widzimy herb Schwarzenbergów. 19. Nowa Kaplica Arcybiskupia  Witraż Alfonsa Muchy - św. Metody chrzci pierwszego czeskiego księcia Bořivoja w towarzystwie swojego brata Cyryla. Niżej św. Ludmiła i mały św. Wacław Fot. Michał Dzieńdziura
Nazwa tej kaplicy nie jest przypadkowa – spoczywają tu prymasowie i arcybiskupi Pragi z XX i XXI wieku. Najcenniejszym dziełem jest ołtarz z monumentalnym obrazem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z 1593 roku, powstałym w kręgu Bartholomeusa Sprangera, jednego z najwybitniejszych malarzy związanych z dworem cesarza Rudolfa II. Pod posadzką znajduje się wspólny grób kilku praskich arcybiskupów. Na zachodniej ścianie umieszczono ich brązowe epitafia oraz medalion z portretem biskupa Podlahy. Warto zwrócić uwagę także na dwie puste tablice pozostawione z myślą o przyszłych arcybiskupach Pragi – to rzadki przykład miejsca w zabytkowej katedrze, które nadal czeka na kolejne rozdziały swojej historii. Największą uwagę przyciąga jednak witraż zaprojektowany przez Alfonsa Muchę, ufundowany przez Bank Slavia i umieszczony w kaplicy w 1931 roku. Przedstawia działalność świętych Cyryla i Metodego oraz chrzest księcia Borzywoja, pierwszego historycznego władcy z dynastii Przemyślidów. Poniżej ukazano jego żonę, św. Ludmiłę, oraz ich wnuka, św. Wacława, przedstawionego jako dziecko. Chrystus od Františka Bílka  Drewniany krucyfiks Františka Bílka. Fot. Michał Dzieńdziura Przy wejściu do Nowej Zakrystii znajduje się niezwykły drewniany krucyfiks autorstwa Františka Bílka (1872–1941) – jednego z najbardziej oryginalnych czeskich rzeźbiarzy i grafików przełomu XIX i XX wieku. Dzieło powstało w latach 1896–1899, a w 1927 roku zostało umieszczone w katedrze podczas jej neogotyckiego wyposażania. Krucyfiks od razu przyciąga uwagę swoją ekspresją. Bílek świadomie odszedł od tradycyjnego sposobu przedstawiania Ukrzyżowanego. Chrystus ma wydłużone ramiona i dramatycznie wygięte ciało, a rzeźba koncentruje się przede wszystkim na ukazaniu duchowego wymiaru męki, a nie wiernym odtworzeniu anatomii. 18. Transept Katedry św. Wita
Po obejściu pierwszych trzech kaplic warto zatrzymać się na chwilę w transepcie, czyli poprzecznej nawie katedry. To chyba najlepsze miejsce, aby spojrzeć na wnętrze świątyni jako całość. Ponad arkadami, w ozdobnych niszach, stoją figury patronów Czech. Patrząc w stronę zachodniej fasady, można podziwiać monumentalną rozetę „Stworzenie świata” autorstwa Františka Kyseli oraz częściowo ją przekrywające nowe organy katedry św. Wita, zainstalowane oficjalnie w 2026 roku. W południowym ramieniu transeptu znajduje się monumentalny witraż „Sąd Ostateczny”, to największe okno witrażowe w Czechach, mierzy 160 m kwadratowych. W prezbiterium możemy podziwać centralny witraż przedstawiający Trójcę Świętą. Oba powstały według projektów Maxa Švabinskiego. 17 Empora Wohlmuta  Empora Wohlmuta. Fot. Michał Dzieńdziura W północnym ramieniu transeptu znajduje się renesansowa empora organowa, zwana emporą Wohlmuta. Powstała w latach 1557–1561 z polecenia króla Ferdynanda I Habsburga według projektu jego nadwornego architekta Bonifáca Wohlmuta. Pierwotnie znajdowała się nad wejściem do nawy głównej. Podczas dokańczania budowy katedry na początku XX wieku architekt Kamil Hilbert zdecydował o jej rozebraniu, przeniesieniu i obróceniu o 90 stopni, a następnie ponownym złożeniu w obecnym miejscu. Dzięki temu odsłonięto widok z nawy głównej na średniowieczne prezbiterium, zachowując jednocześnie jeden z najcenniejszych renesansowych elementów wyposażenia katedry. Do dziś podczas najważniejszych uroczystości liturgicznych na emporze śpiewa chór i wykorzystywane są znajdujące się tam organy chórowe. Od 2026 r. główny instrument katedry znajduje się jednak na zachodniej emporze, pod rozetą „Stworzenie świata”, gdzie zainstalowano nowe organy. 16. Kaplica św. Zygmunta  Neogotycki witraż przedstawiający św. Zygmunta w otoczeniu innych świętych. Fot. Michał Dzieńdziura
To jedna z najstarszych kaplic katedry św. Wita, zaprojektowana przez Petra Parléřa pod koniec XIV wieku. Jej patronem jest św. Zygmunt – burgundzki król z przełomu V i VI wieku. Według tradycji po nakazaniu zabójstwa własnego syna przez resztę życia pokutował za swój czyn, a po śmierci został uznany za świętego. Relikwie św. Zygmunta sprowadził do Pragi w XIV wieku cesarz Karol IV. Do dziś są one przechowywane w ołtarzu kaplicy. Obecny barokowy ołtarz powstał w pierwszej połowie XVIII wieku według projektu Františka Maxmiliána Kaňky. W jego centrum znajduje się rzeźba św. Zygmunta autorstwa Františka Ignáca Weissa. Za ołtarzem umieszczono malowidła przedstawiające najważniejsze wydarzenia z życia św. Zygmunta, namalowane około 1620 roku przez Daniela Alexiusa z Květnej. Naprzeciwko zachowało się monumentalne malowidło ścienne z motywem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Kaplica była miejscem pochówku wielu przedstawicieli czeskiej i europejskiej arystokracji. Spoczywają tu m.in. członkowie rodów Černínów, Dietrichsteinów, Martiniców i Rožmitálów oraz książę siedmiogrodzki Zygmunt Batory, który po utracie tronu zamieszkał w Pradze i został pochowany właśnie w tej kaplicy. Warto zwrócić uwagę również na liczne renesansowe i barokowe epitafia oraz neogotyckie witraże przedstawiające św. Zygmunta i innych świętych. 15. Stara zakrystia (Kaplica św. Michała) Obok rzeźby św. Michała Archanioła pokonującego diabła znajdują się drzwi prowadzące do Starej Zakrystii, na co dzień niedostępnej dla zwiedzających. 14. Kaplica św. Anny  Neogotycki witraż z motywem Drzewa Jessego. Fot. Michał Dzieńdziura
Kolejna kaplica poświęcona jest św. Annie, matce Najświętszej Maryi Panny i babci Jezusa. Od XVII wieku związana jest z rodem Nosticów, jedną z najważniejszych rodzin arystokratycznych Królestwa Czech, dlatego bywa nazywana również Kaplicą Nosticów. Centralnym elementem kaplicy jest neogotycki ołtarz z 1878 r. zaprojektowany przez architekta neogotyckiej rozbudowy katedry Josefa Mockera. W niszach widzimy świętą Annę z nastoletnią Maryją, św. Metodym i św. Łukaszem po bokach. Jednak prawdziwym skarbem kaplicy jest umieszczona w jego dolnej części Płyta Trewirska (Trevírská deska) – wczesnogotycki relikwiarz z 1266 roku (tu wierna kopia oryginału wystawianego przy specjalnych okazjach). Nosticowie sprowadzili go do Pragi z kościoła św. Marcina w Trewirze. Jest to jeden z najstarszych zabytków znajdujących się we wnętrzu katedry św. Wita. Na uwagę zasługuje także neogotycki witraż z 1878 roku, wykonany według projektu belgijskiego malarza Jana Swertsa. Przedstawia on Drzewo Jessego – jedno z najważniejszych wyobrażeń w sztuce chrześcijańskiej. U podstawy kompozycji spoczywa Jesse, ojciec króla Dawida. Z jego piersi wyrasta pień drzewa, na którego gałęziach ukazano królów Judy i starotestamentowych proroków, zapowiadających przyjście Mesjasza. Całość wieńczy postać Najświętszej Maryi Panny, ukazując genealogię Maryi od przodków opisanych w Starym Testamencie. Jan Swerts opracował również projekt neogotyckich malowideł ściennych wykonanych w 1878 roku. Cykl podzielono na trzy poziome pasy. W pierwszym przedstawiono historię św. Anny i św. Joachima: ich małżeństwo i rozdawanie jałmużny ubogim, odrzucenie ofiary w świątyni z powodu bezdzietności, pobyt św. Joachima na pustyni i zwiastowanie przez anioła narodzin dziecka oraz spotkanie małżonków przy Złotej Bramie. Drugi pas skupia się na historii Najświętszej Maryi Panny, jej narodzenie, dzieciństwo, ofiarowanie w świątyni oraz śmierć św. Anny. Trzeci przedstawia sceny z Nowego Testamentu: Zwiastowanie, Pokłon Trzech Króli, Ukrzyżowanie Chrystusa na Golgocie oraz Zmartwychwstanie, symbolizowane przez anioła wskazującego pusty grób. Od tego miejsca rozpoczyna się ciąg kaplic otaczających prezbiterium. 13. Kaplica św. Wojciecha  Neogotycki ołtarz poświęcony św. Wojciechowi. W jego centralnej części znajduje się figura świętego biskupa, któremu towarzyszą święci Cyryl i Metody – apostołowie Słowian. Fot. Michał Dzieńdziura
Kaplica św. Wojciecha należy do najważniejszych miejsc w katedrze św. Wita. Jej patron – św. Wojciech (ok. 956–997) – był drugim biskupem Pragi, jednym z głównych patronów Czech i Polski oraz jednym z najwybitniejszych misjonarzy Europy Środkowej. Wyruszył na misję do pogańskich Prus, gdzie poniósł męczeńską śmierć. Po wykupieniu jego ciała przez Bolesława Chrobrego relikwie złożono w Gnieźnie, gdzie do dziś znajduje się ich główna część. W Pradze przechowywana jest natomiast część relikwii świętego. Przez wiele lat kaplica nosiła nazwę Starej Kaplicy Arcybiskupiej, ponieważ w latach 1793–1901 chowano tutaj praskich arcybiskupów. Ich marmurowe epitafia do dziś zdobią ściany kaplicy. Najcenniejszym zabytkiem jest renesansowy nagrobek Vratislava II z Pernštejna, najwyższego kanclerza Królestwa Czech, zmarłego w 1582 roku. Monument wykonano z czerwonego marmuru i jest to jedno z najwybitniejszych dzieł renesansowej rzeźby sepulkralnej w całej katedrze. Podczas neogotyckiej przebudowy katedry kaplica otrzymała nowy wystrój według projektu architekta Josefa Mockera. W 1898 roku ustawiono tu neogotycki ołtarz poświęcony św. Wojciechowi. W jego centralnej części znajduje się figura świętego biskupa, któremu towarzyszą święci Cyryl i Metody – apostołowie Słowian. Skrzydła ołtarza tworzą swoistą ilustrowaną biografię św. Wojciecha. W lewym górnym polu przedstawiono dramatyczne wydarzenie z 995 roku, kiedy biskup udzielił azylu kobiecie z rodu Wrszowców, która schroniła się w klasztorze św. Jerzego na Zamku Praskim. Wojciech próbował uchronić ją przed zemstą możnych, sprzeciwiając się złamaniu prawa azylu, jednak jego starania zakończyły się niepowodzeniem. Poniżej ukazano konsekrację Wojciecha na biskupa Pragi. W prawym górnym polu święty modli się o deszcz podczas dotkliwej suszy, natomiast poniżej papież posyła go na misję do pogańskich Prus, gdzie kilka miesięcy później poniesie męczeńską śmierć. Równie bogata w symbolikę jest predella, czyli dolna część ołtarza. Po lewej stronie przedstawiono męczeńską śmierć św. Wojciecha z rąk Prusów. Po prawej ukazano przeniesienie jego relikwii z Gniezna do Pragi przez księcia Brzetysława I w 1039 roku. Wydarzenie to miało ogromne znaczenie dla rozwoju kultu świętego w Czechach. Po zamknięciu skrzydeł ołtarza ukazują się cztery obrazy autorstwa Zikmunda Rudla, przedstawiające sceny Męki Pańskiej: modlitwę Chrystusa w Ogrójcu, zdradę Judasza, Ukrzyżowanie oraz Złożenie do grobu. W ten sposób twórcy ołtarza zestawili ofiarę Chrystusa z męczeństwem św. Wojciecha, podkreślając, że biskup oddał życie za głoszenie Ewangelii. Na uwagę zasługują również neogotyckie witraże wykonane w 1879 według projektu Františka Sequensa. W centralnym oknie przedstawiono św. Jana Nepomucena, natomiast w bocznych świętych Jana Ewangelistę ze Świętą Rodziną oraz Tomasza Apostoła ze św. Antonim z Padwy oraz Świętą Rodzinę. František Sequens opracował również program malowideł ściennych przedstawiających najważniejsze wydarzenia z życia św. Wojciecha. Na zachodniej ścianie ukazano jego konsekrację na biskupa w Weronie, modlitwę o deszcz na Zielonej Górze oraz uroczyste powitanie biskupa w Pradze. Na ścianie wschodniej przedstawiono wysłanie Wojciecha przez papieża na misję do pogańskich Prusów, głoszenie przez niego Ewangelii Prusom oraz sprowadzenie jego relikwii do Pragi przez księcia Brzetysława I. 12 Kaplica św. Jana Chrzciciela  Środkowy neogotycki witraż przedstawiający Najświętszą Maryję Pannę z Dzieciątkiem Jezus oraz świętych Antoniego Pustelnika i Jana Chrzciciela. U dołu ukazano klęczącego fundatora kaplicy – Arnošta z Pardubic. Fot. Michał Dzieńdziura
 Późnorenesansowy drewniany relief przedstawiający Ukrzyżowanie Chrystusa. Fot. Michał Dzieńdziura Kaplica św. Jana Chrzciciela należy do najstarszych części gotyckiej katedry. Jej fundatorem był Arnošt z Pardubic – pierwszy arcybiskup Pragi i bliski współpracownik cesarza Karola IV. Najcenniejszymi zabytkami kaplicy są dwa gotyckie nagrobki książąt Brzetysława II i Bořivoja II, wykonane przez warsztat Petra Parléřa około 1378 roku. Choć obaj władcy zmarli na początku XII wieku, ich szczątki przeniesiono tutaj z dawnej romańskiej bazyliki św. Wita z polecenia Karola IV. Warto zwrócić uwagę na ciekawostkę – podczas renowacji przeprowadzonej w 1767 roku omyłkowo zamieniono napisy identyfikujące obu książąt. Błąd ten nigdy nie został poprawiony i można go oglądać do dziś. Na uwagę zasługują również neogotyckie witraże wykonane w latach 1864–1866. Przedstawiają Najświętszą Maryję Pannę z Dzieciątkiem Jezus oraz świętych: Antoniego Pustelnika i Jana Chrzciciela; Piotra, Franciszka Serafickiego i Elżbietę; Gizelę, Pawła i Rudolfa. U dołu środkowego okna ukazano klęczącego fundatora kaplicy – Arnošta z Pardubic. W północnej części kaplicy umieszczono późnorenesansowy drewniany relief przedstawiający Ukrzyżowanie Chrystusa. 11. Kaplica Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny  Neogotyckie witraże. W środkowym oknie przedstawiono Trójcę Świętą, natomiast w oknach bocznych zobaczymy Matkę Bożą, św. Wojciecha, św. Cyryla i św. Klemensa oraz św. Jana Chrzciciela, św. Ludmiłę, św. Metodego i św. Wacława.
Kaplica Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny zajmuje centralne miejsce w wieńcu kaplic otaczających prezbiterium. Jej ukończenie zamknęło półkolisty układ kaplic za chórem katedry. Budowę sfinansował cesarz Karol IV, dlatego dawniej nazywano ją również Kaplicą Cesarską. Najstarszymi zabytkami kaplicy są dwa gotyckie nagrobki czeskich książąt – Brzetysława I i Spitygniewa II. Podobnie jak w sąsiednich kaplicach, ich szczątki przeniesiono z romańskiej bazyliki św. Wita z polecenia Karola IV. Tumby wykonano około 1375–1378 roku z opoki w warsztacie Parléřów, najprawdopodobniej pod kierunkiem Jindřicha z Gmündu, bratanka Petra Parléřa. U stóp obu książąt spoczywają kamienne lwy – symbol odwagi i władzy, a na bokach tumb wyrzeźbiono orły śląskie oraz orły św. Wacława. W grobowcu Brzetysława I spoczywają również szczątki jego żony Juty ze Schweinfurtu. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów kaplicy jest drewniana Kalwaria umieszczona na poprzecznej belce pomiędzy filarami wejściowymi. W centrum znajduje się Ukrzyżowany Chrystus, któremu towarzyszą Matka Boża i św. Jan Ewangelista. Grupę tę podarował katedrze cesarz Ferdynand II w 1621 roku jako rekompensatę za wcześniejszą Kalwarię zniszczoną podczas splądrowania świątyni przez wojska protestanckie w 1619 roku. Hradczański rzeźbiarz Daniel Altmann z Eidenbergu wykonał nowe figury z drewna lipowego, wykorzystując fragmenty rozbitego średniowiecznego krzyża. To właśnie od tego zespołu rzeźb kaplica przez pewien czas była nazywana Kaplicą Krzyżową. Przez większą część XIX wieku wnętrze wyglądało zupełnie inaczej niż obecnie. Podczas neogotyckiej restauracji katedry postanowiono przywrócić kaplicy jej pierwotny, maryjny charakter. Program malowideł opracował František Sequens. Cykl podzielono na trzy poziomy. Górny ukazuje wywyższenie Maryi poprzez Niepokalane Poczęcie i Koronację Najświętszej Maryi Panny. Środkowy przedstawia udział Maryi w historii zbawienia – Zwiastowanie i Narodzenie Chrystusa. Dolny poziom łączy historię Czech z dziejami katedry: po jednej stronie św. Wacław otrzymuje od cesarza Henryka I relikwię ramienia św. Wita, po drugiej Karol IV przywozi z włoskiej Pawii kolejne relikwie św. Wita do Pragi. Równie bogaty program mają witraże wykonane w latach 1894–1896 również według projektu Františka Sequensa. W środkowym oknie przedstawiono Trójcę Świętą, natomiast w oknach bocznych zobaczymy Matkę Bożą, św. Wojciecha, św. Cyryla i św. Klemensa oraz św. Jana Chrzciciela, św. Ludmiłę, św. Metodego i św. Wacława. Obecny neogotycki ołtarz powstał w 1903 roku. W centrum przedstawiono spotkanie Najświętszej Maryi Panny z Elżbietą. W zwieńczeniu znajdują się figury św. Józefa oraz św. Jana Chrzciciela jako dziecka z małym Jezusem, otoczonych sześcioma aniołami, a po bokach stoją rodzice Maryi – św. Anna i św. Joachim. Otwarte skrzydła ołtarza ukazują sceny Zwiastowania, Ofiarowania Jezusa w świątyni, Narodzenia Pańskiego oraz odnalezienia dwunastoletniego Jezusa w świątyni. W predelli przedstawiono cud w Kanie Galilejskiej, natomiast na zewnętrznych stronach zamkniętych skrzydeł znalazły się sceny z dzieciństwa Maryi. Wychodząc z kaplicy, warto spojrzeć na posadzkę obejścia. Znajduje się tam czternaście płyt nagrobnych praskich biskupów, których szczątki przeniesiono tutaj z romańskiej bazyliki św. Wita w 1374 roku podczas budowy gotyckiej katedry. To dyskretne miejsce przypomina o najstarszych dziejach praskiego biskupstwa i jego pasterzach żyjących na długo przed czasami Karola IV.  Plądrowanie świątyni przez kalwinistów w 1619 roku. Fot. Michal Dzieńdziura 10. Kaplica Świętych Relikwii  Szafa relikwiarzowa. Za przeszklonymi drzwiczkami znajdują się 22 przegródki, w których przechowywanych jest 58 relikwii. Po bokach relikwiarze poświęcone bł. Podivenowi oraz bł. Przybysławie. Fot. Michał Dzieńdziura
 Nagrobek króla Przemysła Ottokara I. z dynastii Przemyślidów Fot. Michał Dzieńdziura  Nagrobek króla Przemysła Ottokara II. z dynastii Przemyślidów Fot. Michał Dzieńdziura
Kaplica Relikwii należy do najstarszych ukończonych części gotyckiej katedry św. Wita. Powstała jeszcze pod kierunkiem Matyáša z Arrasu, pierwszego architekta świątyni. Jej fundatorem był Rudolf I, książę saski, krewny drugiej żony Karola IV – Anny Palatynki. To właśnie od jego pochodzenia przez stulecia nazywano ją Kaplicą Saską. Pierwotnie ołtarz poświęcono Najświętszej Maryi Pannie, św. Wojciechowi i św. Dorocie. Najstarszym zabytkiem kaplicy jest kamienna mensa ołtarzowa, wyrzeźbiona z opoki około połowy XIV wieku. Jest to najstarsze zachowane dzieło rzeźbiarskie wykonane dla gotyckiej katedry św. Wita. Na jej froncie znajdują się dwa reliefy. Po prawej stronie przedstawiono prawdopodobnie św. Wojciecha udzielającego błogosławieństwa, natomiast po lewej klęczącego fundatora kaplicy, najpewniej Rudolfa Saskiego. W lewej ścianie zachował się również monumentalny kamienny herb Saksonii z 1357 roku. Jest to najstarsze znane dzieło warsztatu katedralnego wykonane po przybyciu Petra Parléřa do Pragi. Po obu stronach kaplicy znajdują się gotyckie nagrobki dwóch czeskich królów z dynastii Przemyślidów – Przemysła Ottokara I oraz Przemysła Ottokara II, zwanego „Żelaznym i Złotym Królem”. Ich szczątki przeniesiono z romańskiej bazyliki św. Wita do nowej gotyckiej katedry z polecenia Karola IV. Oba nagrobki wykonano około 1377 roku w warsztacie Petra Parléřa. Zachował się nawet dokument z 30 sierpnia 1377 roku, z informacją, jakie Petr Parléř otrzymał za wykonanie nagrobka Przemysła Ottokara I wynagrodzenie. Uwagę zwracają bogato rzeźbione herby na bokach tumb. Przy grobie Przemysła Ottokara I zobaczymy czeskiego lwa oraz koronowanego orła, natomiast przy nagrobku Przemysła Ottokara II dodatkowo herb Austrii, przypominający o jego panowaniu nad tym krajem. W jego grobie złożono również królewskie insygnia wykonane z pozłacanego srebra. Na prawej ścianie zachował się fragment XIV-wiecznego malowidła przedstawiającego Pokłon Trzech Króli. Odkryto je przypadkowo podczas restauracji katedry w 1873 roku po usunięciu późniejszych warstw tynku. Dzieło należy do najwybitniejszych przykładów malarstwa gotyckiego swojej epoki w Czechach. Posadzka kaplicy również skrywa niezwykłe pamiątki historii. Jedna z marmurowych płyt oznacza miejsce, w którym pochowano wnętrzności cesarza Rudolfa II. Umieszczono na niej łacińską inskrypcję rozpoczynającą się słowami: „O lapis, quam angustum claudit tua moles Rudolphi II Caesaris exta…” („O kamieniu, jakże ciasne miejsce skrywa wnętrzności cesarza Rudolfa II…”). W kaplicy znajdują się również grobowce przedstawicieli rodu Šternberków, od których przez pewien czas wywodziła się dawna nazwa Kaplica Sternberska. Dzisiejszy wygląd kaplicy związany jest z jednym z najcenniejszych skarbów katedry – Karlštejnskými ostatkami, czyli zespołem relikwii zgromadzonych przez Karola IV na zamku Karlštejn. W 1645 roku przeniesiono je do Pragi, początkowo umieszczając w Kaplicy św. Wacława. Podczas neogotyckiej restauracji katedry zdecydowano o stworzeniu dla nich osobnego miejsca. Obecny ołtarz pełni więc przede wszystkim funkcję szafy relikwiarzowej. Za przeszklonymi drzwiczkami znajdują się 22 przegródki, w których przechowywanych jest 58 relikwii, z których wiele zachowało średniowieczne oprawy pochodzące jeszcze z czasów Karola IV. To właśnie od tego niezwykłego zbioru kaplica otrzymała swoją obecną nazwę. Po bokach ołtarza ustawiono dwa duże relikwiarze poświęcone bł. Podivenowi oraz bł. Przybysławie. Według czeskiej tradycji Podiven był wiernym towarzyszem św. Wacława, natomiast Przybysława uchodzi za jego siostrę. Na uwagę zasługują również neogotyckie witraże wykonane w latach 1877–1878 według projektów Josefa Mockera i Františka Sequensa. W środkowym oknie przedstawiono Matkę Bożą z Dzieciątkiem otoczoną aniołami oraz świętych Wojciecha, Dorotę i Benona z Miśni (saskiego pochodzenia). W bocznych oknach zobaczymy św. Andrzeja ze św. Agnieszkę Czeską, św. Witem i św. Janem Sarkandrem oraz św. Jakuba Większego ze św. Alojzym, św. Alfonsem i św. Franiszkiem z Paoli. Przed wejściem do kaplicy znajduje się barokowa krata z 1731 roku ozdobiona charakterystycznymi ośmioramiennymi gwiazdami rodu Šternberków. Tuż obok, na filarze, zawieszono autentyczną kulę armatnią z oblężenia Pragi przez wojska pruskie w 1757 roku. Podczas trzydniowego ostrzału w katedrę uderzyło około 770 kul, a jedna z nich uszkodziła nawet czerwony marmurowy stopień oddzielający kaplicę od obejścia prezbiterium. To jedno z niewielu miejsc w świątyni, gdzie do dziś można zobaczyć materialny ślad tamtych wydarzeń. 9. Kaplica św. Jana Nepomucena  XX-wieczny ołtarz ze srebrnymi popiersiami patronów Czech – św. Wacława, św. Wojciecha, św. Cyryla i św. Wita z 1699 roku. Na witrażach przedstawiono św. Jana Nepomucena z krzyżem i palmą męczeństwa oraz trzy sceny z jego życia. W prawym oknie ukazano Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny i św. Filipa Apostoła, natomiast w lewym św. Erharda chrzczącego św. Otylię oraz św. Jakuba Młodszego. Fot. Michał Dzieńdziura  Gotycki nagrobek kardynała Jana Očka z Vlašimi. Fot. Michał Dzieńdziura
Kaplica św. Jana Nepomucena otwiera ciąg pięciu promieniście rozmieszczonych kaplic otaczających prezbiterium i należy do najstarszych części gotyckiej katedry św. Wita. Przed rozpoczęciem XIX-wiecznej restauracji świątyni okazało się jednak, że jej mury są mocno zwietrzałe, a sklepienie znajduje się w tak złym stanie, iż w 1874 roku podjęto decyzję o jego całkowitej rozbiórce i odtworzeniu z cegły. Jest to jedyna z radialnych kaplic, której gotyckie sklepienie nie zachowało się w oryginalnej formie. Choć dziś nosi wezwanie św. Jana Nepomucena, pierwotnie była znana jako Kaplica Vlašimska lub Kaplica Arcybiskupa Jana. Ufundował ją Jan Očko z Vlašimi, drugi arcybiskup Pragi i pierwszy czeski kardynał, który pragnął zostać tutaj pochowany. W 1367 roku ustanowił w niej ołtarz poświęcony św. Erhardowi, św. Otylii i św. Albanowi. Wybór patronów nie był przypadkowy – relikwie św. Erharda sprowadzono do Pragi już w 1212 roku z Ratyzbony, relikwię św. Otýlii Karol IV otrzymał w 1365 roku z klasztoru Hohenburg w Alzacji, natomiast relikwie św. Albana przywieziono z Moguncji w 1353 roku. Dziś wszystkie trzy relikwiarze znajdują się w Kaplicy Relikwii. Obecne wezwanie św. Jana Nepomucena utrwaliło się dopiero w czasach nowożytnych ze względu na sąsiedztwo jego grobu. Najcenniejszym zabytkiem kaplicy jest gotycki nagrobek kardynała Jana Očka z Vlašimi, wykonany około 1370 roku przez warsztat Petra Parléřa. Tumba z czerwonego marmuru przylega do zachodniej ściany, natomiast postać zmarłego kardynała wyrzeźbiono z białego marmuru. U jego stóp leży pies – symbol wierności. Nad nagrobkiem umieszczono trzy kamienne herby przypominające kolejne etapy jego kariery: herb biskupa ołomunieckiego, herb arcybiskupa praskiego oraz herb rodowy zwieńczony kapeluszem kardynalskim. To właśnie Jan Očko został w 1378 roku pierwszym Czechem wyniesionym do godności kardynała. Na wschodniej ścianie zachowały się fragmenty XIV-wiecznych malowideł autorstwa Mistrza Osvalda, odkryte dopiero podczas restauracji katedry w 1875 roku. Przedstawiają one chrzest św. Otylii przez św. Erharda. Scena obejmuje cały obrzęd wtajemniczenia chrześcijańskiego – widzimy chrzcielnicę, białą szatę chrzcielną, naczynie z olejami świętymi oraz cyborium z hostiami. Przed chrzcielnicą klęczy fundator kaplicy, Jan Očko z Vlašimi. Badacze przypuszczają, że wybrał właśnie tę scenę nieprzypadkowo – św. Otylia urodziła się niewidoma i według tradycji odzyskała wzrok podczas chrztu, natomiast sam arcybiskup od młodości cierpiał na jaskrę i po nieudanej operacji w 1344 roku oślepł na jedno oko (stąd jego przydomek “Oczko”). Prawdopodobnie dlatego darzył szczególnym kultem patronkę osób niewidomych. Na przeciwległej ścianie zachowały się pozostałości drugiego gotyckiego malowidła. W centrum stoi Chrystus opierający się o krzyż, a u jego stóp ponownie klęczy Jan Očko, a obok znowu widzimy św. Erharda. Na ścianie wschodniej znajduje się również renesansowa brązowa płyta nagrobna Ludmiły z Berki z Dubé, zmarłej w 1558 roku. Przedstawia hrabinę wraz z dwoma małymi synami – Ferdynandem i Joachimem. Pomnik ufundował jej mąż, hrabia Franciszek z Thurnu, a odlew najprawdopodobniej wykonano w słynnej norymberskiej pracowni rodziny Vischerów, jednej z najwybitniejszych europejskich rodzin odlewników renesansu. Obecny ołtarz powstał w 1918 roku według projektu architekta Kamila Hilberta, który dokończył budowę katedry po śmierci Josefa Mockera. W jego centrum znajduje się późnorenesansowy obraz Matki Bożej Wspomożycielki (Pasawskiej) z 1602 roku, namalowany na blasze przez czeskiego mistrza. Po bokach ołtarza stoją cztery monumentalne srebrne popiersia patronów Czech – św. Wacława, św. Wojciecha, św. Cyryla i św. Wita z 1699 roku. Pierwotnie stanowiły część dekoracji głównego ołtarza katedry, skąd przeniesiono je tutaj podczas neogotyckiej przebudowy. Przed dawną skrzynką relikwiarzową znajduje się niewielki relikwiarz z kroplą krwi św. Jana Pawła II. Dar ten przekazał katedrze 21 listopada 2012 roku krakowski arcybiskup kardynał Stanisław Dziwisz, wieloletni sekretarz papieża. Warto dodać, że do 23 kwietnia 2014 roku w tej samej skrzynce przechowywano również relikwie św. Wojciecha, które następnie uroczyście przeniesiono do poświęconej mu kaplicy po przeciwnej stronie obejścia prezbiterium. Witraże przygotowali Petr Maixner i Rudolf Müller. W środkowym oknie przedstawiono św. Jana Nepomucena z krzyżem i palmą męczeństwa oraz trzy sceny z jego życia: spowiedź królowej Zofii, spotkanie z królem Wacławem IV i rozdawanie jałmużny ubogim. W prawym oknie ukazano Nawiedzenie Najświętszej Maryi Panny i św. Filipa Apostoła, natomiast w lewym św. Erharda chrzczącego św. Otylię oraz św. Jakuba Młodszego. Kaplicę zamyka bogato dekorowana barokowa krata z 1731 roku, ozdobiona herbem Kapituły Wyszehradzkiej – biretem i skrzyżowanymi kluczami. W późniejszym okresie dodano do niej charakterystyczne gwiaździste latarnie z czerwonymi szybkami, podobnie jak w pozostałych kaplicach. Nad wejściem zawieszono zespół jedenastu srebrnych lamp wotywnych, które dawniej tworzyły świetlisty półkrąg wokół grobu św. Jana Nepomucena. Na zakończenie warto zwrócić uwagę na detal, który łatwo przeoczyć. W przejściu pomiędzy kaplicą a obecnym srebrnym grobem św. Jana Nepomucena, pod żelazną kratą w posadzce, widać schody prowadzące do miejsca, gdzie po przeniesieniu z kościoła Świętego Krzyża Większego pierwotnie pochowano ciało św. Jana Nepomucena. Dopiero później jego szczątki złożono w monumentalnym srebrnym mauzoleum, które dziś podziwiają zwiedzający. Grobowiec św. Jana Nepomucena  Srebrny grobowiec św. Jana Nepomucena. Fot. Michał Dzieńdziura Tuż obok kaplicy znajduje się monumentalny srebrny grobowiec św. Jana Nepomucena – jedno z najbardziej efektownych miejsc w całej katedrze. Jego powstanie zainicjowali cesarz Karol VI i jego żona Elżbieta Krystyna, gorliwi czciciele świętego. Cesarzowa uczestniczyła w uroczystościach beatyfikacyjnych Jana Nepomucena w Pradze w 1721 roku, natomiast Karol VI zabiegał w Rzymie o przyspieszenie jego kanonizacji. Podczas pobytu koronacyjnego w Pradze w 1723 roku para cesarska wielokrotnie modliła się przy jego grobie, prosząc o męskiego następcę tronu. Z ich inicjatywy zorganizowano również zbiórkę na budowę nowego mauzoleum, która przyniosła 115 tysięcy złotych. W 1736 roku wykonania pomnika podjął się wiedeński złotnik Josef Würth, pracujący według projektu weneckiego rzeźbiarza Antonia Corradiniego i wiedeńskiego architekta Josefa Emanuela Fischera von Erlacha. Z czystego srebra powstał wielki sarkofag z dekoracyjną draperią, figurami aniołów i klęczącą postacią świętego oraz dwoma tabernakulami. Ciało Jana Nepomucena, ubrane w chórowy strój kanonika, spoczywa w kryształowej trumnie umieszczonej wewnątrz srebrnego sarkofagu. Całość uzupełniają liczne lampy wotywne, baldachim ze srebrnego brokatu podtrzymywany przez anioły, marmurowa balustrada oraz srebrne wazony i świeczniki. Na brązowych reliefach zdobiących marmurowy cokół przedstawiono sceny z życia i męczeństwa świętego, między innymi zrzucenie jego ciała z Mostu Karola do Wełtawy. Bogactwo mauzoleum świadczy o ogromnym kulcie Jana Nepomucena, który w XVIII wieku rozprzestrzenił się daleko poza granice Czech 8. Kaplica św. Marii Magdaleny  Neogotycki witraż przedstawiający Marię Magdalenę obmywającą stopy Chrystusa. Poniżej apostołowie św. Bartłomiej i św. Mateusz. Fot. Michał Dzieńdziura
Kaplica św. Marii Magdaleny powstała jeszcze w XIV wieku z fundacji dziekana kapituły praskiej Předvoja. Na południowo-wschodniej ścianie zachowały się fragmenty oryginalnych gotyckich malowideł z drugiej połowy XIV wieku. Przedstawiają Matkę Bożą z Dzieciątkiem otoczoną świętymi. Rozpoznać można m.in. św. Jakuba Większego, św. Bartłomieja oraz prawdopodobnie św. Marię Magdalenę, ukazaną z charakterystycznym naczyniem na wonności. Obecny wystrój kaplicy pochodzi głównie z początku XX wieku. Nad kamiennym gzymsem rozciąga się cykl malowideł autorstwa Zikmunda Rudla z lat 1906–1907, przedstawiających najważniejsze wydarzenia z życia patronki: słuchanie nauk Chrystusa, spotkanie ze Zmartwychwstałym, przekazanie apostołom wiadomości o Zmartwychwstaniu oraz Marię Magdalenę jako pokutującą pustelnicę, której anioł przynosi Komunię Świętą. Pozostałe malowidła poświęcono kultowi Najświętszego Serca Jezusowego oraz Serca Najświętszej Maryi Panny. Witraż z 1880 roku przedstawia najbardziej znaną scenę z życia patronki – Marię Magdalenę obmywającą stopy Chrystusa. Poniżej ukazano apostołów św. Bartłomieja i św. Mateusza. Projekt części figuralnej przygotował František Sequens. Największą ciekawostką kaplicy są dwa niewielkie czerwone marmurowe sarkofagi ustawione po obu stronach wnętrza. Spoczywają w nich Matyáš z Arrasu i Petr Parléř – dwaj najwybitniejsi architekci średniowiecznej katedry św. Wita. Ich pierwotne groby znajdowały się przy zakrystii i zostały przypadkowo odkryte podczas prac archeologicznych w 1928 roku. Rok później szczątki uroczyście przeniesiono do obecnych sarkofagów, nad którymi umieszczono oryginalne średniowieczne płyty nagrobne. Obecny ołtarz powstał w 1929 roku z elementów barokowego ołtarza, który wcześniej znajdował się nad grobem św. Wacława. Po bokach ustawiono dwa XVIII-wieczne relikwiarze zawierające relikwie niemal wszystkich apostołów oraz wielu innych świętych, m.in. św. Szczepana, św. Łazarza, św. Łukasza Ewangelisty i św. Marka Ewangelisty. Przed wejściem do kaplicy zachowała się barokowa krata z 1732 roku ozdobiona herbami rodu Waldsteinów, przypominająca o czasach, gdy kaplica pełniła funkcję rodzinnej nekropolii jednego z najpotężniejszych czeskich rodów arystokratycznych. Podobnie jak przed innymi kaplicami starej części katedry, również tutaj dodano później charakterystyczne gwiaździste latarnie z czerwonymi przeszkleniami. 7. kaplica św. Krzyża  Krzyż Mediolański z 1589 roku. Fot. Michał Dzieńdziura
Kaplica Świętego Krzyża należy do najstarszych części gotyckiej katedry św. Wita. Jej wschodnią i południowo-wschodnią ścianę wzniósł jeszcze Matyáš z Arrasu, pierwszy architekt świątyni, natomiast jego następca Petr Parléř kontynuował budowę, wprowadzając charakterystyczną zmianę – zamiast pięciobocznego zamknięcia kaplic zastosował plan prostokątny. Dzięki temu właśnie w tym miejscu można dostrzec moment przejścia od koncepcji Matyáša do wizji Parléřa. Dzisiejszą nazwę kaplica otrzymała pod koniec XVI wieku dzięki niezwykłemu dziełu sztuki, które do dziś dominuje we wnętrzu. Największym skarbem kaplicy jest tzw. Krzyż Mediolański z 1589 roku. Został wykonany na zamówienie cesarza Rudolfa II w Mediolanie. Naturalnej wielkości postać Chrystusa wyrzeźbiono z drewna cedrowego, co było wówczas niezwykle rzadkie w Europie Środkowej. W XVIII wieku krzyż otrzymał bogatą barokową oprawę – pokryto go złoconą blachą, a pod nim ustawiono rokokowe tabernakulum. Choć dziś tabernakulum znajduje się w katedralnym depozycie, sam krzyż nadal pozostaje jednym z najcenniejszych późnorenesansowych dzieł sztuki w całej świątyni. Na południowo-wschodniej ścianie zachowały się fragmenty gotyckiego malowidła z końca XIV wieku, odkryte podczas restauracji katedry w 1869 roku. Przedstawia ono Matkę Bożą z Dzieciątkiem, nad którą aniołowie trzymają koronę, otoczoną przez świętych oraz klęczących fundatorów. Kaplica kryje także pamiątki związane z czeską dynastią Przemyślidów. W XIV wieku złożono tutaj szczątki królowej Juty Habsburżanki, żony Wacława II, króla Rudolfa I Habsburga, oraz księcia Rudolfa Szwabskiego. Podczas prac prowadzonych w XIX wieku odkryto ich średniowieczne groby wraz z pozłacanymi srebrnymi insygniami królewskimi – koroną, berłem, jabłkiem oraz fragmentami miecza. Dziś miejsce to upamiętnia marmurowa tablica umieszczona przy wejściu do podziemi katedry. Na uwagę zasługuje również neogotycki witraż z 1869 roku zaprojektowany przez Antonína Lhotę. W dolnej części przedstawiono papieża św. Sylwestra, któremu towarzyszą św. Karol Boromeusz i św. Teresa. Powyżej ukazano apostołów św. Szymona i św. Judę Tadeusza, natomiast zwieńczeniem kompozycji jest siedzący Chrystus przedstawiony w mandorli. Warto również zwrócić uwagę na barokowe obrazy zdobiące ściany kaplicy. Szczególnie interesujący jest dwustronny obraz Gloryfikacja św. Jana Nepomucena, namalowany przez włoskiego artystę Odoarda Vicinellego. W 1729 roku niesiono go jako chorągiew podczas uroczystości kanonizacyjnych świętego w Rzymie, a po zakończeniu obchodów papież Benedykt XIII podarował go katedrze św. Wita. Oratorium królewskie  Na kamiennej balustradzie znajdziemy herby państw i ziem związanych z dynastią Jagiellonów, w tym Polski, oraz z władzą Władysława II Jagiellończyka. Fot Michał Dzieńdziura  Przestrzeń pod oratorium królewskim. Dalej znajduje się niewielkie pomieszczenie znane jako Kaplica pod Oratorium Królewskim. Nazwa jest jednak myląca – historycy są zgodni, że miejsce to najprawdopodobniej nigdy nie pełniło funkcji kaplicy. Był to reprezentacyjny przedsionek prowadzący do bocznego wejścia do świątyni. Pomieszczenie zachowało jedne z najstarszych fragmentów gotyckiej katedry. Ściany i sklepienie powstały w XIV wieku w warsztacie Matyáša z Arrasu, pierwszego architekta świątyni. Od zewnątrz katedry warto zwrócić uwagę również na barokowe drzwi z 1629 roku, ozdobione wizerunkami świętych Piotra, Pawła i Michała Archanioła. Największą atrakcją jest jednak znajdujące się nad nim Oratorium Królewskie, zbudowane w latach 1490–1493 dla króla Władysława II Jagiellończyka. To jedno z najwybitniejszych dzieł późnego gotyku w Czechach, słynące z kamiennej dekoracji przypominającej splątane gałęzie drzew. Na kamiennej balustradzie znajdziemy herby państw i ziem związanych z dynastią Jagiellonów, w tym Polski, oraz z władzą Władysława II Jagiellończyka. Cała kompozycja miała podkreślać prestiż i potęgę jego dynastii. 6. Kaplica św. Andrzeja  Nagrobek rodu Martiniców. Fot. Michał Dzieńdziura
Kaplica św. Andrzeja znajduje się bezpośrednio obok Kaplicy św. Wacława. Została wzniesiona w średniowieczu przez Petra Parléřa, który – podobnie jak w przypadku sąsiedniej kaplicy – nadał jej plan kwadratu. Jej pierwotna średniowieczna dekoracja nie zachowała się, dlatego większość znajdujących się tutaj dzieł sztuki pochodzi z XIX wieku. Kaplica znana jest również jako Kaplica Martinicka, ponieważ znajduje się w niej grobowiec rodu Martiniców. Na południowej ścianie umieszczono bogato zdobiony, pozłacany marmurowy nagrobek hrabiów z Martinic. Spoczął tu między innymi Jaroslav Bořita z Martinic, jeden z dwóch cesarskich namiestników wyrzuconych 23 maja 1618 roku z okna czeskiej kancelarii na Zamku Praskim. Wydarzenie to stało się początkiem powstania stanów czeskich i pierwszym konfliktem wojny trzydziestoletniej. Na zachodniej ścianie kaplicy znajduje się renesansowe epitafium Jana III Popela z Lobkovic, który również został tutaj pochowany. Był on jednym z najwyższych urzędników Królestwa Czech. Na epitafium, wykonanym w latach 1581–1582, przedstawiono go jako klęczącego przed tronem Bożej Mądrości. Jego postać wyrzeźbiono z białego marmuru i ukazano w renesansowym stroju oraz zbroi. Autorem dzieła był pochodzący z Wrocławia rzeźbiarz Vincent Strašryba z Loun. W posadzce zachował się również mocno zatarty nagrobek z herbem Lobkoviców, wykonany z czerwonego marmuru. Najbardziej okazałym elementem wyposażenia jest monumentalny ołtarz wykonany przez niemieckiego rzeźbiarza Wilhelma Theodora Achtermanna. Retabulum i antependium wyrzeźbiono z białego marmuru, a reliefy z marmuru karraryjskiego. Centralną część zajmuje scena Ukrzyżowania Chrystusa z dwoma łotrami, rzymskimi żołnierzami i św. Longinem. Pod sceną znajduje się napis „Consummatum est” – „Dokonało się”. Niżej przedstawiono Pokłon Trzech Króli, na antependium złożenie Chrystusa do grobu, a całość wieńczy figura Chrystusa Zmartwychwstałego. Dziewiętnastowieczną dekorację malarską kaplicy opracowano pod kierunkiem architekta Josefa Mockera, który współpracował z malarzem Františkiem Sequensem. Malowidła Sequensa przedstawiają sceny z życia św. Andrzeja. Nad ołtarzem, pod sklepieniem, można zobaczyć jego męczeństwo na krzyżu w kształcie litery X, nazywanym dziś krzyżem św. Andrzeja. Witraż z 1880 roku, również związany z Mockerem i Sequensem, przedstawia świętych Macieja, Barnabę, Szczepana, Wawrzyńca, Łukasza i Marka. Na sklepieniu umieszczono natomiast alegoryczne przedstawienia czterech cnót. 5. Kaplica św. Wacława  Ołtarz kaplicy św. Wacława z polichromowaną figurą św. Wacława wykonaną ok. 1373–1375 roku. Fot. Michał Dzieńdziura
Jeżeli w całej katedrze św. Wita istnieje jedno miejsce, którego nie można pominąć, to jest nim właśnie Kaplica św. Wacława. To duchowe serce Czech i najświętsze miejsce całej świątyni. Została zbudowana w latach 1358–1367 przez Petra Parléřa z polecenia cesarza Karola IV, dokładnie nad miejscem pochówku św. Wacława – patrona Czech. To właśnie tutaj przez stulecia modlili się królowie przed koronacją, a nad kaplicą do dziś przechowywane są Czeskie Klejnoty Koronacyjne. Kaplica powstała na planie kwadratu, zastępując wcześniejszy projekt Matyáša z Arrasu. Karol IV chciał stworzyć miejsce wyjątkowe – jednocześnie kaplicę grobową, sanktuarium relikwii, przestrzeń liturgiczną oraz najważniejszy punkt ceremonii koronacyjnych czeskich monarchów. Najbardziej charakterystycznym elementem wnętrza są ściany pokryte setkami polerowanych półszlachetnych kamieni – czerwonych jaspisów, zielonych chryzoprazów i fioletowych ametystów. Kamienie osadzono w pozłacanych ramach tak, aby przypominały opis Niebiańskiego Jeruzalem z Apokalipsy św. Jana. Efekt jest niezwykły – zwłaszcza gdy do wnętrza wpada światło słoneczne. Powyżej kamiennej okładziny rozciąga się jeden z najcenniejszych cykli malarskich w Czechach – Legenda św. Wacława. Jedną z najważniejszych scen przedstawioną nad drzwiami do komory skarbca jest spotkanie św. Wacława z cesarzem Henrykiem I Ptasznikiem w Ratyzbonie, podczas którego książę otrzymał relikwię ramienia św. Wita. To właśnie dla tej relikwii polecił później wznieść pierwszą rotundę na wzgórzu zamkowym – początek dzisiejszej katedry. Nad ołtarzem stoi jedna z najcenniejszych średniowiecznych rzeźb w Czechach – polichromowana figura św. Wacława wykonana około 1373–1375 roku przez warsztat Petra Parléřa. Święty przedstawiony został jako rycerz w zbroi z włócznią i tarczą. Jest to jedna z najcenniejszych rzeźb tego świętego w ogóle. Pod posadzką kaplicy spoczywa św. Wacław, zamordowany około 935 roku przez swojego brata Bolesława w Starej Boleslavi. Jego ciało przeniesiono do Pragi już kilka lat po śmierci i od ponad tysiąca lat miejsce to pozostaje najważniejszym sanktuarium Czech. Karol IV polecił wznieść nad grobem bogato zdobiony relikwiarz. Po prawej stronie kaplicy znajdują się słynne drzwi z siedmioma zamkami. Prowadzą one do Komory Koronnej, gdzie przechowywane są Czeskie Klejnoty Koronacyjne. Każdy z siedmiu zamków ma osobnego strażnika – klucze znajdują się u prezydenta Republiki Czeskiej, premiera, arcybiskupa praskiego, dziekana Kapituły Metropolitalnej, przewodniczących obu izb parlamentu, oraz burmistrza Pragi. Dopiero gdy wszyscy spotkają się razem, można otworzyć drzwi i dostać się do skarbca. Warto zwrócić uwagę również na niezwykłe detale. Na północnych drzwiach zachowała się romańska kołatka w kształcie lwiego pyska, którą według legendy przeniesiono z kościoła św. Klemensa w Starej Boleslavi. Właśnie tej kołatki miał się chwycić św. Wacław w momencie zabójstwa. Choć historycy podchodzą do tej opowieści z rezerwą, legenda przetrwała do dziś. 4. Kaplica Hazenburska Kaplica Hazenburska znajduje się w południowej, Wielkiej Wieży, i jest niedostępna z wnętrza katedry. Założył ją w 1396 roku Peter Parléř. Jej nazwa pochodzi od arcybiskupa Zbyňka Zajíca z Hazenburka, który został tu pochowany w 1411 roku. Do pożaru Pragi w 1541 roku kaplica była otwarta na wnętrze katedry, dziś prowadzi do niej osobny portal. W narożniku znajduje się wejście na schody prowadzące na Wielką Wieżę. Z tarasu wieży rozciąga się jedna z najpiękniejszych panoram Pragi. 3 Kaplica Thunovská  Witraż na temat słów z psalmu: dzieła są słowa Psalmu: „Ci, którzy we łzach sieją, żąć będą w radości”. Sceny z ludzkich nieszczęść uświadamiają nam potrzebę wykupienia ubezpieczenia: powódź, gradobicie, pożar, śmierć, wypadek oraz starość. Fot. Michał Dzieńdziura
Kaplica Thunów to trzecia kaplica od wejścia po południowej stronie katedry św. Wita. Jej klasycystyczny ołtarz zdobi obraz Ukrzyżowania Chrystusa wśród aniołów, pochodzący z końca XVI wieku. Szczególną uwagę przyciąga witraż zaprojektowany przez Františka Kyselę. Tematem dzieła są słowa Psalmu: „Ci, którzy we łzach sieją, żąć będą w radości”. Oprócz Bożego Oka oraz świętych Floriana, Barbary i Krzysztofa ukazano na nim także sceny z codziennego życia i ludzkich nieszczęść – powódź, gradobicie, pożar, śmierć, wypadek oraz starość. Witraż ufundowała firma ubezpieczeniowa První česká vzájemná pojišťovna. W kaplicy znajdują się również drewniane płaskorzeźby św. Małgorzaty i św. Urszuli z pierwszej połowy XVI wieku. Stąd prowadzi także wejście do dawnej sali kapitulnej, w której przechowywane są cenne rękopisy biblioteki kapitulnej. 2. Kaplica Grobu Bożego  Neogotycki witraż z motywem siedmiu uczynków miłosierdzia: napojenie spragnionych, nakarmienie głodnych, przyjęcie przybyszów, odzienie nagich, odwiedzanie chorych, uwalnianie więźniów oraz grzebanie zmarłych. Fot. Michał Dzieńdziura  Barokowy ołtarz z 1674 roku, przeniesiony z kaplicy św. Anny w klasztorze św. Jerzego. Kaplica Bożego Grobu jest drugą kaplicą od wejścia po południowej stronie katedry św. Wita. Jej głownym elementem jest wczesnobarokowy ołtarz z 1674 roku, przeniesiony z kaplicy św. Anny w klasztorze św. Jerzego. Największą ozdobą kaplicy jest witraż zaprojektowany w 1933 roku przez Karla Svolinskiego. W górnej części przedstawia m.in. Chrystusa jako Dobrego Pasterza oraz Matkę Bożą jako Matkę Miłosierdzia. Najciekawszym elementem są jednak sceny ukazujące siedem uczynków miłosierdzia: napojenie spragnionych, nakarmienie głodnych, przyjęcie przybyszów, odzienie nagich, odwiedzanie chorych, uwalnianie więźniów oraz grzebanie zmarłych. 1. Kaplica św. Ludmiły (chrzestna)  Witraż Maxa Švabinskiego przedstawiający Zesłanie Ducha Świętego. Fot. Michał Dzieńdziura  Chrzest Chrystusa w Jordanie przez Jana Chrzciciela.  „Złożenie Chrystusa do grobu”, nieznany włoski mistrz (przypisywany Michelangelowi Caravaggiowi). Fot. Michał Dzieńdziura  Neogotycki ołtarz Josefa Krannera z figurą św. Ludmiły wykonaną w 1845 roku przez Emanuela Maxa. Fot. Michał Dzieńdziura Kaplica św. Ludmiły to pierwsza kaplica od wejścia po południowej stronie katedry św. Wita. Znajduje się w niej neogotycki ołtarz zaprojektowany przez Josefa Krannera, a centralne miejsce zajmuje figura św. Ludmiły wykonana w 1845 roku przez Emanuela Maxa. Największą ozdobą kaplicy jest witraż zaprojektowany w 1933 roku przez Maxa Švabinskiego, przedstawiający Zesłanie Ducha Świętego. Kratę przed kaplicą zdobią płaskorzeźby ukazujące najważniejsze wydarzenia z życia św. Ludmiły, wykonane przez Josefa Horejca w 1938 roku. W kaplicy znajduje się także brązowa płaskorzeźba przedstawiająca chrzest św. Ludmiły, autorstwa Karla Pokornego z 1955 roku. W kaplicy znajduje się również obraz „Złożenie Chrystusa do grobu” namalowany przez nieznanego włoskiego mistrza (przypisywany Michelangelowi Caravaggiowi). Nad obrazem widzimy jeszcze motyw chrztu Chrystusa w Jordanie przez św. Jana Chrzciciela. Czy warto zwiedzać katedrę św. Wita powoli? Zdecydowanie tak. Większość osób spędza w katedrze zaledwie kilkanaście minut. Tymczasem samo spokojne obejście wszystkich kaplic zajmuje około godziny, a jeśli zatrzymamy się przy wszystkich zabytkach, można spędzić tutaj nawet dwie godziny. Podczas moich wycieczek zawsze powtarzam, że katedra św. Wita to nie tylko największy kościół w Czechach. To miejsce, w którym zapisana została niemal cała historia czeskiego państwa. Każda kaplica jest kolejnym rozdziałem tej opowieści – od średniowiecznych królów i świętych po artystów XX wieku. Dlatego zamiast przejść przez nią w pośpiechu, warto zatrzymać się przy każdej z nich choć na kilka minut. Dopiero wtedy można naprawdę zrozumieć, dlaczego katedra św. Wita jest uważana za najważniejszy zabytek Czech. AutorNazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów po Pradze. Jestem również członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania nie tylko Pragi, ale także innych niezwykłych miejsc na świecie.
0 Komentarze
Odpowiedz |
