 Park na placu Karola. Fot. Michał Dzieńdziura Plac Karola, po czesku Karlovo náměstí, nie należy do miejsc, w których turyści zatrzymują się odruchowo tak jak na Rynku Staromiejskim czy placu Wacława. Wiele osób przejeżdża przez niego tramwajem, przesiada się tutaj do metra albo przecina park w drodze nad Wełtawę. A szkoda, bo jest to jedno z najważniejszych miejsc w historii praskiego Nowego Miasta. Jako przewodnik lubię pokazywać Plac Karola właśnie dlatego, że na pierwszy rzut oka wydaje się zwyczajnym, ruchliwym placem i miejskim parkiem. W rzeczywistości można tutaj zobaczyć średniowieczny ratusz związany z początkiem wojen husyckich, barokowy kościół jezuitów, legendarny Dom Fausta, pomniki czeskich pisarzy i uczonych, a nawet ogromną mozaikę poświęconą Karolowi IV, ukrytą w przejściu podziemnym stacji metra. Historia Placu Karola – od Targu Bydlęcego do reprezentacyjnego centrum Nowego Miasta  Plac Karola w XVI w. W środku widoczna Kaplica Bożego Ciała. Autor: Philipp van den Bossche – Nové Město pražské 1348-1748, Domena publicz, Wikimedia Commons Historia Placu Karola rozpoczyna się w 1348 roku, kiedy Karol IV założył praskie Nowe Miasto. Nie było ono zwykłym przedmieściem ani dzielnicą istniejącej Pragi, lecz odrębnym miastem królewskim, otoczonym własnymi murami i posiadającym własne władze oraz ratusz. Było to ogromne i starannie zaplanowane założenie urbanistyczne z rozległymi targowiskami, kościołami i klasztorami. Dzisiejszy Plac Karola stanowił gospodarcze i administracyjne centrum nowego miasta. Przez stulecia plac nazywano Dobytčí trh, czyli Targiem Bydlęcym. Handlowano tu przede wszystkim bydłem, ale także drewnem, węglem, zbożem, solą oraz suszonymi i solonymi rybami. Rozmiary targowiska odpowiadały potrzebom szybko rozwijającego się Nowego Miasta. W pobliżu dzisiejszego skrzyżowania z ulicą Ječną stał kamienny stół, przy którym kupcy zawierali transakcje i rozliczali zapłatę za sprzedane zwierzęta. Jego pamięć zachowała się w nazwie stojącego w tym miejscu Domu Pod Kamiennym Stołem. W średniowieczu na placu stała także Kaplica Bożego Ciała. W czasach Karola IV wystawiano w niej relikwie oraz insygnia Świętego Cesarstwa Rzymskiego, które przyciągały do Pragi tysiące pielgrzymów. Kaplicę zamknięto pod koniec XVIII wieku, a następnie rozebrano. Dzisiaj po budowli nie ma już śladu, choć kiedyś była jednym z najważniejszych punktów całego placu. Obecną nazwę Karlovo náměstí nadano w 1848 roku, w pięćsetną rocznicę założenia Nowego Miasta. W drugiej połowie XIX wieku dawne targowisko zaczęto zmieniać w park. Dzisiejszy układ zieleni jest w dużej mierze związany z projektem Františka Josefa Thomayera z lat 80. XIX wieku. Ratusz Nowomiejski i pierwsza defenestracja praska  Ratusz Nowego Miasta na placu Karola. Fot. Michał Dzieńdziura Najważniejszym zabytkiem północnej części placu jest Ratusz Nowego Miasta, po czesku Novoměstská radnice. Jego początki sięgają czasów Karola IV. Przez wieki budynek był siedzibą władz samodzielnego Nowego Miasta, zanim w 1784 roku cztery historyczne miasta praskie połączono w jeden organizm administracyjny. Warto wejść na wysoką, gotycką wieżę ratuszową. Z góry najlepiej widać rozmiary placu, regularny układ Nowego Miasta oraz charakterystyczne wieże kościołów tej części Pragi. To właśnie tutaj 30 lipca 1419 roku doszło do pierwszej defenestracji praskiej. Radykalni husyci prowadzeni przez kaznodzieję Jana Želivskiego wtargnęli do ratusza i wyrzucili z okien katolickich rajców miejskich. Wydarzenie uznaje się za symboliczny początek rewolucji, która doprowadziła do wojen husyckich.  Dom Brauna – siedziba rodziny słynnego barokowego rzeźbiarza  Dom Brauna na placu Karola. Fot. Michał Dzieńdziura Naprzeciwko wieży ratusza, na rogu ulicy Řeznickiej, stoi Dom Brauna. Budynek jest związany z Matyášem Bernardem Braunem, jednym z najwybitniejszych rzeźbiarzy czeskiego baroku. Artysta pochodził z Tyrolu, ale najważniejszą część swojej kariery spędził w Czechach. Jego dzieła można zobaczyć między innymi na Moście Karola, w Ogrodzie Vrtbowskim czy słynnym barokowym kompleksie Kuks. Dom należał do rodziny Braunów, a sam rzeźbiarz zmarł tutaj w 1738 roku. Fontanna ze św. Józefem  Fontanna ze św. Józefem na placu Karola. Fot Michał Dzieńdziura Pomiędzy Ratuszem Nowomiejskim a Domem Brauna stoi barokowa fontanna z figurą św. Józefa trzymającego Dzieciątko Jezus (1698) autorstwa Matěja Václava Jäckla. Fontanna przypomina o tragicznej epidemii dżumy z 1680 roku, która w samej Pradze pochłonęła około 6–7 tysięcy ofiar, a w całych Czechach – według szacunków – nawet 100 tysięcy. Wzniesiona po ustąpieniu zarazy kolumna była wyrazem wdzięczności za zakończenie epidemii. Sąd Miejski – surowy sąsiad ratusza  Sąd Miejski. Fot. Michał Dzieńdziura Tuż obok Ratusza Nowomiejskiego wznosi się monumentalny gmach dzisiejszego Sądu Miejskiego w Pradze. Powstał w latach 1901–1903 według projektu wiedeńskiego architekta Emila von Förstera i pierwotnie mieścił cesarsko-królewski sąd karny. Ten sam architekt zaprojektował również dawny budynek bankowy przy ulicy Na Příkopě 850/8. Jego poważna, historyzująca architektura dobrze odpowiada funkcji budynku. Jednocześnie ciekawie kontrastuje z gotycką wieżą ratuszową. To właśnie w tej części placu najlepiej widać, jak kolejne epoki dopisywały własne rozdziały do historii Karlovo náměstí. Pomnik Vítězslava Hálka i park z fontannami  Pomnik Vítězslava Hálka na placu Karola. Fot. Michał Dzieńdziura Większość powierzchni Placu Karola zajmuje dziś park. Mimo że przecinają go ruchliwe jezdnie i tory tramwajowe, pozostaje jednym z największych terenów zielonych w ścisłym centrum Pragi. Rosną tu stare drzewa, są alejki, ławki, trawniki oraz fontanny, które latem łagodzą miejski upał. W północnej części parku w sąsiedztwie ratusza i gmachu sądu znajduje się pomnik Vítězslava Hálka – czeskiego poety, prozaika, dramaturga i publicysty. Monument autorstwa Bohuslava Schnircha odsłonięto w 1882 roku. Centralnym elementem jest brązowe popiersie pisarza, a półkolistą kompozycję uzupełniają sfinksy i niewielka fontanna. Jest to najstarszy spośród pomników stojących dziś na placu. Purkyně i inni bohaterowie czeskiego odrodzenia narodowego
Spacerując przez park, spotykamy całą grupę postaci ważnych dla czeskiej kultury, nauki i odrodzenia narodowego. Jedną z nich jest Jan Evangelista Purkyně – światowej sławy lekarz, fizjolog i anatom. Jego nazwisko do dziś pojawia się w terminologii medycznej, między innymi w określeniach komórek Purkiniego i włókien Purkiniego. Pomnik uczonego przypomina, że czeskie przebudzenie narodowe opierało się nie tylko na literaturze i polityce, lecz także na nauce. W parku stoją również pomniki dwóch niezwykle ważnych kobiet. Karolina Světlá była pisarką i działaczką zaangażowaną w rozwój czeskiej kultury oraz edukacji kobiet. Eliška Krásnohorská – poetka, tłumaczka, librecistka i działaczka emancypacyjna – odegrała ważną rolę w stworzeniu pierwszego czeskiego gimnazjum dla dziewcząt. Jej pomnik z białego marmuru odsłonięto w 1931 roku. Południową oś parku zamyka pomnik Benedikta Roezla – czeskiego botanika, podróżnika i kolekcjonera roślin, nazywanego „łowcą orchidei”. Zasłynął z wypraw po obu Amerykach, skąd sprowadzał do Europy nieznane wcześniej gatunki storczyków. Wszystkie te postacie składają się na ciekawą opowieść o XIX-wiecznych Czechach – kraju, który odbudowywał własny język i kulturę, a jednocześnie rozwijał edukację oraz nowoczesną naukę. Dom Pod Kamiennym Stołem
Kościół św. Ignacego – barok i jezuici  Kościół św. Ignacego Loyoli. Fot. Michał Dzieńdziura Jedną z najbardziej charakterystycznych budowli wschodniej pierzei placu jest kościół św. Ignacego Loyoli. Świątynię wzniesiono w drugiej połowie XVII wieku jako część dużego kompleksu jezuickiego. Jej bogato zdobiona fasada, monumentalne pilastry i figura św. Ignacego otoczona złocistą aureolą wyraźnie odcinają się od zieleni parku. Wnętrze reprezentuje dojrzały barok – znajdziemy tu iluzjonistyczne malowidła, rzeźby, boczne ołtarze i dekorację, której zadaniem było wywoływanie silnego wrażenia na wiernych. Po kasacie zakonu jezuitów w 1773 roku kompleks zmienił przeznaczenie. Dawne zabudowania kolegium są dziś częścią rozległego zespołu szpitalnego. Kościół jednak do dziś służy wiernym. ČVUT – zabytkowa politechnika i współczesne szkło  Gmach Czeskiego Uniwersytetu Technicznego w Pradze. Fot. Michał Dzieńdziura Po zachodniej stronie placu uwagę zwraca reprezentacyjny, neorenesansowy gmach dawnej Czeskiej Politechniki, obecnie należący do Czeskiego Uniwersytetu Technicznego w Pradze – ČVUT. Budynek powstał w latach 1871–1875 według projektu Ignáca Ullmanna. W 1879 roku jego fasadę ozdobiono dziesięcioma figurami Geniuszy Nauk Technicznych autorstwa Josefa Václava Myslbeka. W 1894 roku dołączyły do nich wykonane przez Antonína Poppa monumentalne alegorie Nauki i Pracy.  Charles Square Center. Fot. Michał Dzieńdziura Historyczna architektura uniwersytetu ma po drugiej stronie placu współczesnego partnera do dyskusji – przeszklony kompleks biurowo-handlowy na rogu ulicy Resslovej. Budynek, zaprojektowany przez Jiříego Bučka, Radima Kousala i Jamesa Goettscha, ukończono w 2002 roku jako Charles Square Center. Od 2024 roku nosi nazwę Karlák Square Center. Wcześniej znajdował się tutaj Dom U Šálků z browarem, gospodą i ogrodem piwnym, rozebrany w 1938 roku z powodu planowanego poszerzenia ulicy Resslovej. Przeszklona, dziewięciokondygnacyjna budowla do dziś wywołuje skrajne opinie. Jedni widzą w niej dowód, że centrum Pragi nie jest skansenem, inni uważają, że jej masywna szklana fasada zbyt mocno konkuruje z historycznym otoczeniem. Dom Fausta – alchemicy, eksperymenty i dziura w suficie  Dom Fausta w nocy. Fot. Michał Dzieńdziura Przy południowym krańcu placu stoi Dom Fausta, czyli pałac Mladotów. Budynek ma średniowieczne korzenie, ale jego dzisiejszy wygląd jest wynikiem późniejszych przebudów. Nigdy nie mieszkał tutaj historyczny doktor Faust. Nazwa domu narodziła się dzięki kolejnym właścicielom i mieszkańcom zainteresowanym alchemią, chemią, fizyką oraz niezwykłymi eksperymentami. Z budynkiem łączy się praska wersja legendy o Fauście, który podpisał pakt z diabłem. Gdy przyszedł czas zapłaty, diabeł miał porwać uczonego prosto przez sufit, pozostawiając po nim dziurę, której przez długi czas nie dało się skutecznie naprawić. Legenda niespodziewanie połączyła się z historią w lutym 1945 roku. Podczas alianckiego nalotu bomba przebiła dach domu, ale nie eksplodowała. Dla mieszkańców Pragi był to oczywisty powód, by po raz kolejny przypomnieć opowieść o tajemniczej dziurze po Fauście. Obecnie pałac należy do Pierwszego Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Karola i zazwyczaj można oglądać go tylko z zewnątrz. Unikalna kolekcja drzew na Placu Karola
W parku rosną również dęby – między innymi dąb wielkoowocowy i kolumnowa odmiana dębu szypułkowego – a także lipy, klony, jesiony, wiązy oraz robinie akacjowe. W północnej części placu można zobaczyć Lipę Republiki, posadzoną w 1968 roku dla upamiętnienia pięćdziesiątej rocznicy powstania Czechosłowacji. Szczególnie liczne są pochodzące z Azji perełkowce japońskie. Na placu rosną ponadto katalpy o ogromnych, sercowatych liściach, północnoamerykańskie iglicznie trójcierniowe, stary miłorząb dwuklapowy, pochodzące z Chin i Korei roztrzepliny wiechowate oraz malownicze wierzby płaczące. Roztrzepliny latem pokrywają się żółtymi kwiatami, a następnie papierowymi owocami przypominającymi niewielkie lampiony. Dzięki tej różnorodności park na Placu Karola można traktować jak niewielki ogród dendrologiczny ukryty pośrodku ruchliwego miasta.
 Wierzby płaczące. Fot. Michał Dzieńdziura
Ukryta galeria w metrze – mozaika „Karol IV i jego epoka”  Fragment mozaiki w korytarzu stacji metra Karlovo náměstí. Fot. Michał Dzieńdziura Na koniec warto zejść pod ziemię. W przejściu prowadzącym do stacji metra Karlovo náměstí, od strony placu i ulicy Resslovej, znajduje się monumentalna kamienna mozaika „Karel IV. a jeho doba”, czyli „Karol IV i jego epoka”. Jej autorami są Radomír Kolář i František Tesař. Kompozycja przedstawia czasy Karola IV oraz wielkie przedsięwzięcia kojarzone z jego panowaniem – założenie Nowego Miasta i uniwersytetu, budowę katedry św. Wita oraz mostu przez Wełtawę. Dzieło powstało dla stacji otwartej w 1985 roku, dlatego średniowieczna historia została pokazana językiem monumentalnej sztuki publicznej z czasów Czechosłowacji komunistycznej. Wiele osób przechodzi obok mozaiki w pośpiechu i nawet na nią nie spogląda. Moim zdaniem jest to jedno z najciekawszych ukrytych dzieł sztuki w praskim metrze – i bardzo dobre zakończenie spaceru po placu założonym przez Karola IV. Czy warto zobaczyć Plac Karola w Pradze?  Plac Karola w zimie. Fot. Michał Dzieńdziura Plac Karola nie jest pocztówkowym salonem miasta. Tramwaje, samochody i ludzie spieszący do szpitala, sądu, na uczelnię lub do metra tworzą tu atmosferę prawdziwej, żyjącej Pragi. Właśnie dlatego warto przyjść tu na spokojny spacer. Na stosunkowo niewielkim odcinku można prześledzić niemal siedem stuleci historii – od urbanistycznej wizji Karola IV i pierwszej defenestracji praskiej, przez barok jezuitów i czeskie odrodzenie narodowe, aż po architekturę XX i XXI wieku. Jeżeli chcecie poznać Pragę nieco głębiej i zejść z najbardziej zatłoczonych tras, Karlovo náměstí zdecydowanie zasługuje na uwagę. Plac Karola – informacje praktyczne - Nazwa czeska: Karlovo náměstí - Dzielnica: Nové Město, Praha 2 - Dojazd: metro linii B – stacja Karlovo náměstí oraz liczne linie tramwajowe - Zwiedzanie parku: bezpłatne, przez całą dobę - Ile czasu przeznaczyć: około 45–90 minut, zależnie od liczby odwiedzanych obiektów - Co zobaczyć w pobliżu: klasztor Emaus, cerkiew św. Cyryla i Metodego, nadrzecze oraz Tańczący Dom Odkryj z nami Plac Karola podczas wycieczki po Pradze Jeśli chcecie poznać Plac Karola i inne zakątki praskiego Nowego Miasta, zapraszamy na Trasę C: Zabytkowe Nowe Miasto. Organizujemy ją zarówno w grupie, jak i w formie wycieczki prywatnej. Wspólnie odkryjemy miejsca, które często pozostają w cieniu najpopularniejszych praskich zabytków, choć skrywają równie fascynujące historie. AutorAutor Nazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.
0 Komentarze
Odpowiedz |
