Dziewczynka z jaskółką w Pradze - polska rzeźba z osobistą historią

W samym sercu Pragi, zaledwie kilka minut spacerem od Mostu Karola, znajduje się niewielka rzeźba, którą łatwo przeoczyć. Na gzymsie jednego z budynków Klementinum siedzi dziewczynka z papierowym samolocikiem w dłoni. Wygląda, jakby za chwilę miała wypuścić go w powietrze i obserwować jego lot ponad dziedzińcem.

To Dziewczynka z jaskółką (Dívka s vlaštovkou) - dzieło polskiej rzeźbiarki Magdaleny Popławskiej, która przyjechała do Pragi jako studentka warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych.

Na pierwszy rzut oka jest to sympatyczna scena z dziecięcego świata. W rzeczywistości rzeźba ma znacznie głębsze znaczenie. Jest symbolicznym autoportretem młodej Polki, a jej historia pokazuje, jak nieoczekiwany wyjazd na stypendium może odmienić czyjeś życie.

Magdalena Popławska - od dziecięcej fascynacji do studiów artystycznych

Przygoda Magdaleny Popławskiej z rzeźbą rozpoczęła się, kiedy miała zaledwie pięć lat.

Jej starsza o jedenaście lat siostra uczęszczała na zajęcia rzeźbiarskie. Pewnego dnia musiała zaopiekować się młodszą Magdaleną, więc zabrała ją ze sobą do pracowni.

Dziewczynka zobaczyła tam ogromną wannę wypełnioną gliną. Ten widok zrobił na niej tak wielkie wrażenie, że zapamiętała go na całe życie. Podczas pierwszych zajęć ulepiła niewielką łyżeczkę, zainspirowaną bajką o magicznej łyżce.

Od tamtej pory rzeźba stała się jej pasją.

Rodzice nie byli jednak zachwyceni artystycznymi ambicjami córki. Ojciec był inżynierem, a matka tłumaczką. Oboje woleli, żeby Magdalena zdobyła bardziej tradycyjne wykształcenie. Swoje zainteresowania rozwijała więc na dodatkowych zajęciach plastycznych.

Ostatecznie pasja zwyciężyła. Po maturze rozpoczęła studia na Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie.

Miała studiować w Anglii, ale przypadkiem trafiła do Pragi

Podczas studiów Magdalena postanowiła wyjechać na zagraniczne stypendium. Początkowo planowała wyjazd do Anglii, jednak wybrana przez nią uczelnia poinformowała, że interesujący ją kierunek nie zostanie w danym roku uruchomiony.

Zaczęła więc szukać innych możliwości i w ten sposób odkryła praską UMPRUM - Wyższą Szkołę Artystyczno-Przemysłową.

Pobyt w Czechach okazał się przełomowy.

W późniejszym wywiadzie artystka wspominała, że w Warszawie studenci rzeźby otrzymywali konkretne tematy do realizacji. Tymczasem w Pradze mogła znacznie swobodniej eksperymentować i rozwijać własne pomysły.

Ta artystyczna swoboda zaowocowała dziełem, które na stałe wpisało się w przestrzeń praskiego Klementinum.

Jak powstała Dziewczynka z jaskółką?

W maju 2005 roku Magdalena Popławska zwiedzała wnętrza i dziedzińce praskiego Klementinum w towarzystwie Moniki Havlíčkovej, asystentki w pracowni profesora Beránka na UMPRUM.

Studenci mieli przygotować prace na wystawę organizowaną w historycznym kompleksie Biblioteki Narodowej.

Spośród wszystkich obejrzanych miejsc tylko jedno szczególnie przyciągnęło uwagę Magdaleny - wysoko położony gzyms na jednym z dziedzińców.

To właśnie on stał się inspiracją do stworzenia niewielkiej rzeźby przedstawiającej dziecko z papierowym samolocikiem.

Początkowo miało to być po prostu dziecko, bez określonej płci. Jednak w trakcie pracy postać stopniowo przekształciła się w dziewczynkę, a cała kompozycja nabrała bardzo osobistego znaczenia.

Dziewczynka stała się symbolicznym autoportretem Magdaleny Popławskiej.

W wywiadzie udzielonym Bibliotece Narodowej w Pradze w 2020 roku, z okazji 15-lecia rzeźby, artystka wyjaśniła, że przedstawia ona uczucia, których doświadczała podczas pierwszej połowy swojego rocznego stypendium w czeskiej stolicy.

Pobyt w obcym mieście wiązał się dla niej z poczuciem osamotnienia i pewnego dystansu wobec otoczenia. Te odczucia znalazły odzwierciedlenie w umiejscowieniu dziewczynki wysoko ponad głowami przechodniów.

Siedząca na gzymsie postać obserwuje otaczający ją świat, ale pozostaje od niego oddzielona. Jedynym elementem, który może połączyć ją z miastem, jest papierowa jaskółka trzymana w dłoni.

Jeśli dziewczynka wypuści ją w powietrze, samolocik może pokonać dzielącą ją od otoczenia odległość. To, jak daleko poleci, zależy od wysokości, siły rzutu i podmuchów wiatru. Może dotrzeć bardzo daleko, ale jest też niezwykle delikatny i podatny na przypadek.

Dla Magdaleny Popławskiej papierowa jaskółka symbolizuje samo życie - kruche, nieprzewidywalne, ale pełne możliwości.

W ten sposób niewielka rzeźba stała się osobistą opowieścią o doświadczeniach młodej kobiety, która znalazła się w nowym, nieznanym sobie otoczeniu.

Pierwsza jaskółka w karierze polskiej rzeźbiarki

Praca nad rzeźbą trwała około dwóch miesięcy. Magdalena wykonała ją z laminatu, a gotowe dzieło zaprezentowano podczas wystawy studenckiej w Klementinum w 2005 roku.

Rzeźba tak bardzo spodobała się przedstawicielom Biblioteki Narodowej, że zdecydowano się ją kupić i pozostawić na miejscu.

Była to pierwsza sprzedana rzeźba w karierze Magdaleny Popławskiej.

Z tytułem dzieła wiąże się również sympatyczna ciekawostka językowa. Czeskie słowo vlaštovka oznacza zarówno jaskółkę, czyli ptaka, jak i papierowy samolocik. Kiedy artystka odkryła tę dwuznaczność, postanowiła nazwać swoją pracę właśnie Vlaštovka.

Po latach Popławska powiedziała, że rzeźba była jej własną jaskółką, którą wypuściła w świat w 2005 roku.

I rzeczywiście, jej lot okazał się daleki.

Dzięki rzeźbie Magdalena otrzymała między innymi dwa zlecenia z Brukseli, które pomogły jej finansowo w pierwszych latach działalności artystycznej w Pradze. Dzieło otworzyło jej również drogę do kolejnych projektów.

Artystka przyznała nawet, że gdyby nie Dziewczynka z jaskółką, nie mieszkałaby w Pradze.

Polka, która postanowiła zostać w Pradze

Po zakończeniu rocznego stypendium Magdalena wróciła do Warszawy, aby ukończyć studia. Po zdobyciu dyplomu zdecydowała się jednak ponownie wyjechać do Czech i tutaj rozwijać swoją karierę.

Początki działalności artystycznej wymagały cierpliwości i podejmowania różnorodnych zleceń. Popławska zajmowała się między innymi renowacją złoconych dekoracji w praskim Teatrze Stanowym, a nawet przygotowała sztuczną skórę na potrzeby teledysku czeskiego muzyka Davida Kollera.

Z czasem otworzyła własną pracownię na Vinohradach, zaczęła prowadzić kursy rzeźbiarskie i zainteresowała się wzornictwem użytkowym. Projektowała między innymi wazony Fulfill Me oraz lampy Light Me Up, których formy nawiązywały do ludzkich popiersi.

Rozwijała również umiejętności modelowania 3D, łącząc tradycyjną rzeźbę z nowoczesnymi technologiami.

Dziewczynka, do której artystka wracała przez lata

Magdalena Popławska nigdy nie straciła sentymentu do swojej dziewczynki z Klementinum.

Przez pierwszych dziesięć lat po jej powstaniu często spacerowała po Pradze i przy okazji odwiedzała Klementinum, aby zobaczyć rzeźbę i symbolicznie się z nią przywitać.

Z czasem obowiązki zawodowe i rodzinne sprawiły, że zaglądała tam rzadziej. Przyznała jednak, że nadal śledzi w internecie zdjęcia i wpisy dotyczące swojego dzieła.

Artystka podzieliła się również ciekawą refleksją na temat sztuki w przestrzeni publicznej. Jej zdaniem rzeźba powinna harmonizować z architekturą, uzupełniać ją i wzbogacać konkretne miejsce, zamiast próbować nad nim dominować.

To podejście doskonale widać w Klementinum. Dziewczynka nie konkuruje z monumentalną barokową architekturą dawnego kolegium jezuickiego. Jest niewielka, dyskretna i łatwa do przeoczenia, a jednocześnie nadaje historycznemu dziedzińcowi zupełnie nowy charakter.

Gdzie znaleźć Dziewczynkę z jaskółką w Pradze?

Rzeźba znajduje się na drugim dziedzińcu Klementinum, w samym sercu praskiego Starego Miasta, niedaleko Mostu Karola.

Warto spojrzeć w górę, ponieważ dziewczynka siedzi na gzymsie budynku, wysoko ponad głowami przechodniów.

Samo Klementinum jest jednym z najważniejszych zabytkowych kompleksów Pragi. Jego historia związana jest przede wszystkim z jezuitami, którzy od XVI wieku rozwijali tutaj działalność edukacyjną i naukową.

Dziś kompleks słynie przede wszystkim z barokowej biblioteki, Wieży Astronomicznej i działalności czeskiej Biblioteki Narodowej.

Wśród tej monumentalnej architektury niewielka dziewczynka Magdaleny Popławskiej stanowi zaskakujący, ale bardzo sympatyczny element.

Polski ślad, który łatwo przeoczyć

Jako polski przewodnik po Pradze lubię odnajdywać związki naszego kraju z czeską stolicą. Najczęściej są to historie królów, artystów, pisarzy czy wydarzeń, które przez stulecia łączyły Polaków i Czechów.

Ale czasami polski ślad jest znacznie mniej oczywisty.

Tak właśnie jest z dziewczynką w Klementinum.

Jej autorka przyjechała do Pragi trochę przez przypadek, a niewielka rzeźba, którą stworzyła podczas studenckiego stypendium, pomogła jej rozpocząć karierę i związać przyszłość z czeską stolicą.

To piękny zbieg okoliczności, że papierowa jaskółka, która miała symbolizować możliwość pokonywania odległości, rzeczywiście odegrała tak ważną rolę w życiu swojej autorki.

Dlatego jeśli będziecie spacerować po Klementinum, koniecznie spróbujcie odnaleźć dziewczynkę z papierowym samolocikiem.

Teraz, znając jej historię, być może spojrzycie na nią zupełnie inaczej.

A jeśli chcecie lepiej poznać Pragę, to zapraszamy na nasze wycieczki z polskim przewodnikiem. Podczas spacerów odkrywamy nie tylko najważniejsze zabytki, ale również historie, ciekawostki i polskie ślady, które łatwo przeoczyć podczas samodzielnego zwiedzania.

Sprawdź program wycieczek po Pradze

Autor

Nazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.