Dom pod Czarną Madonną. Kubistyczny eksperyment w sercu Pragi

Idąc ulicą Celetná od Bramy Prochowej w stronę Rynku Staromiejskiego, łatwo skupić się na gotyckich i barokowych fasadach. Nagle wzrok zatrzymuje się na domu, który wygląda inaczej niż sąsiednie kamienice. Jego okna, portal i ozdobne detale układają się w ostre, geometryczne formy. To Dom pod Czarną Madonną, jeden z najbardziej niezwykłych budynków na Starym Mieście.

Zaprojektował go Josef Gočár. Miał zaledwie 31 lat, gdy w latach 1911-1912 tworzył dom towarowy dla kupca Františka Josefa Herbsta. Chciał nadać budynkowi nowoczesny charakter, ale nie odcinać go od historycznego otoczenia. Wyszło mu to na tyle dobrze, że dom przyciąga uwagę, a jednocześnie nie wygląda, jakby przypadkiem wylądował pośród starszych kamienic. To pierwsza kubistyczna budowla w Pradze. 

Madonna wysoko nad ulicą

Spójrzcie na narożnik budynku, mniej więcej na wysokości pierwszego piętra. Za ozdobną kratą zobaczycie figurę Madonny z Dzieciątkiem. To od niej dom wziął swoją nazwę.

Figura pochodzi z XVII wieku i zdobiła wcześniejszy budynek stojący w tym miejscu. Nazywano go Domem pod Czarną Matką Boską, ale też Domem pod Złotą Kratą. Kiedy stary dom rozebrano, Madonnę przeniesiono do nowego. Dziś na fasadzie znajduje się jej polichromowana kopia, umieszczona tam w 2000 roku. 

Zajrzyjcie do środka

Warto wejść do budynku i odszukać klatkę schodową. Jej przestrzeń ma nietypowy, przypominający żarówkę kształt, a światło wpada do niej z góry. Geometryczne formy powracają w kutej balustradzie. Schody, hala i balustrada tworzą spójną część kubistycznego projektu Gočára.

Kubizm się tu jednak nie kończy. Gočár zaprojektował również wnętrze kawiarni na pierwszym piętrze, w tym bar, meble i oświetlenie. Geometryczne kształty przenikają z zewnątrz do środka, aż po przedmioty, z których korzystają goście.

Sklep, kawiarnia, muzeum

Gdy dom otwarto, mieściły się w nim sklepy, winiarnia i kawiarnia Grand Café Orient. Dom towarowy działał jednak tylko do 1922 roku. Kubizm szybko wyszedł z mody, a wnętrza zaczęto przerabiać na biura. Dawny blask budynku przywróciła renowacja przeprowadzona w latach 1993-1994.

Grand Café Orient ponownie otwarto w 2002 roku. 

Można dziś usiąść tam na kawę i rozejrzeć się po kubistycznym wnętrzu, a potem odwiedzić stałą ekspozycję poświęconą czeskiemu kubizmowi. Są tam obrazy, rzeźby, projekty architektoniczne i meble. Wystawa dobrze pokazuje, że praski kubizm nie ograniczał się do malarstwa. Architekci i projektanci chcieli, by geometryczne formy pojawiały się także w budynkach, wnętrzach i przedmiotach codziennego użytku. 

Gdzie szukać kubizmu dalej?

Jeśli Dom pod Czarną Madonną obudzi w was ciekawość, możecie ruszyć dalej śladami praskiego kubizmu. Na Jungmannově náměstí stoi kubistyczna latarnia zaprojektowana przez Emila Králíčka. Geometryczny kształt ma zarówno jej kamienny słup, jak i metalowa latarnia. 

Innym ciekawym przystankiem jest Dom Diamant przy skrzyżowaniu ulic Lazarská i Spálená. Jego fasadę w kubistycznym stylu również zaprojektował Emil Králíček. Pod Vyšehradem znajdziecie z kolei budynki Josefa Chochola: Dom Trójdzielny przy nabrzeżu Rašínovo nábřeží oraz Kovařovicovą willę przy ulicy Libušina. Willa jest prywatna, ale jej kubistyczną bryłę, ogrodzenie i schody można obejrzeć z zewnątrz. 

Przechodząc obok Domu pod Czarną Madonną, zatrzymajcie się na chwilę przy narożniku. Potem zajrzyjcie do środka i odszukajcie klatkę schodową. Dopiero wtedy widać, że kubizm w tym domu nie jest tylko ozdobą fasady. Gočár zaprojektował go tak, by ten sam pomysł prowadził od ulicy aż do wnętrza.

Adres: Ovocný trh 19, Praga 1.

Autor

Nazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.