 Dawne zakłady Ringhoffera na Smíchovie. Fot. domena publiczna. Smíchov to jedna z najbardziej różnorodnych dzielnic Pragi. Dawne fabryki, reprezentacyjne kamienice, nowoczesne biurowce, ruchliwe skrzyżowania, zielone parki i spokojne nabrzeże Wełtawy tworzą tutaj zaskakującą całość. Przez wiele lat Smíchov kojarzył się przede wszystkim z przemysłem i zakładami Ringhoffera. Dzisiaj jest ważnym centrum handlowym, biurowym, mieszkaniowym i komunikacyjnym. Jako przewodnik polecam Smíchov osobom, które chcą poznać Pragę poza zabytkowym centrum. Dzielnica leży tuż obok Malej Strany, ale ma zupełnie inny charakter. Można tutaj zobaczyć, jak rozwój kolei, przemysłu i nowoczesnej zabudowy zmieniał Pragę w XIX, XX i XXI wieku. Jednocześnie wystarczy odejść kilka minut od ruchliwego Anděla, aby znaleźć spokojny park, barokowy pałacyk albo nabrzeże z widokiem na Wyszehrad. Gdzie znajduje się Smíchov? Smíchov leży na lewym brzegu Wełtawy, na południe od Małej Strony. Administracyjnie stanowi najważniejszą część Pragi 5. Od północy sąsiaduje z Małą Stroną, od zachodu między innymi z Košířami i Motolem, a od południa z Hlubočepami i Radlicami. Historyczne granice Smíchova są szersze, niż sugeruje okolica stacji metra Anděl. Dzielnica ciągnie się od ogrodów Kinskich i zboczy Petřína aż po tereny kolejowe, Císařską loukę i okolice dawnej infrastruktury przemysłowej na południu. Najważniejszym węzłem komunikacyjnym jest Anděl. Znajduje się tutaj stacja metra linii B, liczne przystanki tramwajowe i autobusowe. Smíchov ma również własny dworzec kolejowy Praha-Smíchov. Jak powstał Smíchov? Przez stulecia tereny dzisiejszego Smíchova miały charakter rolniczy. Znajdowały się tutaj winnice, ogrody, pola, młyny i pojedyncze majątki. Bliskość Wełtawy oraz dróg prowadzących na południe sprzyjała osadnictwu, ale długo nie powstało tu zwarte miasto. Sytuacja zmieniła się w XIX wieku wraz z gwałtownym rozwojem przemysłu. Smíchov stał się jednym z najważniejszych ośrodków produkcyjnych monarchii habsburskiej. Powstawały fabryki maszyn, zakłady metalowe, browary, przędzalnie, drukarnie i warsztaty. Rozbudowa kolei dodatkowo zwiększyła znaczenie dzielnicy. Wokół zakładów budowano domy dla robotników, kamienice dla urzędników i reprezentacyjne budynki publiczne. Smíchov stopniowo przekształcił się z podmiejskiej osady w duży, nowoczesny organizm miejski. W 1903 roku otrzymał prawa miejskie, a w 1922 roku został włączony do Wielkiej Pragi. Przemysłowy Smíchov i zakłady Ringhoffera  Tomáš B. Žížala - Panorama Smíchova w 1889 r. Fot. Domena publiczna. Najważniejszą rolę w przemysłowej historii dzielnicy odegrała rodzina Ringhofferów. Jej zakłady produkowały między innymi wagony kolejowe, tramwaje i pojazdy. Z czasem fabryka stała się jednym z największych przedsiębiorstw przemysłowych w Czechach. Kompleks zajmował ogromny teren w pobliżu dzisiejszego Anděla. Pracowały w nim tysiące osób, a rytm życia znacznej części Smíchova był podporządkowany funkcjonowaniu zakładów. Firma rozwijała również zaplecze socjalne dla pracowników i miała duży wpływ na rozwój całej dzielnicy. Po II wojnie światowej zakłady zostały znacjonalizowane i stały się częścią przedsiębiorstwa ČKD Tatra. Produkcja tramwajów była kontynuowana przez kolejne dziesięciolecia. Dopiero pod koniec XX wieku przemysł zaczął znikać z centrum Smíchova, a ogromne tereny fabryczne przeznaczono pod nową zabudowę. Anděl – współczesne centrum dzielnicy Sercem współczesnego Smíchova jest Anděl, czyli Anioł. Nazwa pochodzi od dawnego domu ozdobionego wizerunkiem anioła. Sam budynek nie przetrwał, ale jego malowidło stało się symbolem miejsca. Obecnie Anděl jest jednym z najbardziej ruchliwych węzłów komunikacyjnych Pragi. Krzyżują się tutaj linie tramwajowe, działa stacja metra i rozpoczynają się ważne ulice prowadzące w stronę centrum oraz zachodnich dzielnic. Plac otaczają biurowce, sklepy, kina i restauracje. W miejscu dawnych zakładów Ringhoffera powstało centrum handlowe Nový Smíchov. Przemysłowa przestrzeń została więc całkowicie przekształcona w nowoczesne centrum usługowe. Zlatý Anděl – nowoczesny symbol Smíchova  Zlatý Anděl. Fot. Michał Dzieńdziura Najbardziej charakterystycznym współczesnym budynkiem przy Andělu jest Zlatý Anděl, zaprojektowany przez francuskiego architekta Jeana Nouvela. Jego przeszklona fasada jest ozdobiona wizerunkiem anioła oraz fragmentami tekstów związanych z twórczością europejskich pisarzy. Budynek powstał na przełomie XX i XXI wieku i stał się symbolem przemiany całej dzielnicy. Zamiast dawnych fabryk pojawiły się nowoczesne biura, sklepy i przestrzenie publiczne. Architektura Zlatého Anděla może budzić różne opinie, ale dobrze oddaje charakter współczesnego Smíchova – dzielnicy, w której kolejne warstwy historii często stoją obok siebie. Stacja metra Anděl – dawna Moskevská  Pozostałość po poprzedniej nazwie stacji metra Anděl. Fot. Michał Dzieńdziura Stację metra Anděl otwarto w 1985 roku pod nazwą Moskevská. Miała symbolizować przyjaźń i współpracę Czechosłowacji ze Związkiem Radzieckim. Po 1989 roku nazwę zmieniono na Anděl, ale na stacji zachowano brązowe płaskorzeźby oraz napis „Moskva–Praha”. Dziś stanowią one ciekawy przykład sztuki propagandowej z czasów komunistycznych.  Czechosłowacki i radziecki kosmonauta na płaskorzeźbie na peronie stacji metra Anděl, dawniej Moskevská. Fot. Michał Dzieńdziura Smíchovska synagoga  Dawna synagoga Smíchovska. Fot. Michał Dzieńdziura Niedaleko Anděla znajduje się Synagoga Smíchovska. Pierwotny budynek powstał w XIX wieku dla rozwijającej się lokalnej społeczności żydowskiej. W latach trzydziestych XX wieku został przebudowany w stylu funkcjonalistycznym. Prosta, geometryczna bryła wyraźnie różni się od historyzujących kamienic i kościołów dzielnicy. Na fasadzie oraz w oknach można dostrzec symbole przypominające o pierwotnej funkcji obiektu. Po II wojnie światowej synagoga nie powróciła do regularnej funkcji religijnej. Budynek był wykorzystywany między innymi jako magazyn. Jest ważnym, choć często pomijanym śladem historii żydowskiej społeczności Smíchova. Browar Staropramen  Browar Staropramen na Smíchovie. Fot. Michał Dzieńdziura Jednym z najbardziej znanych przedsiębiorstw działających na Smíchovie jest browar Staropramen. Jego historia rozpoczęła się w drugiej połowie XIX wieku, w okresie szybkiego rozwoju przemysłowego dzielnicy. Browar powstał jako odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie mieszkańców i lokalnych restauracji. Z czasem marka Staropramen stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych czeskich producentów piwa. Nazwa oznacza „stare źródło”. Kompleks browaru znajduje się przy ulicy Svorností. Zakład wciąż pełni funkcję produkcyjną, przypominając, że przemysł nie zniknął ze Smíchova całkowicie. Działa tu również centrum dla odwiedzających poświęcone historii marki i warzeniu piwa. Cmentarz Małostroński  Cmentarz Małostranský na Smíchovie. Fot. Michał Dzieńdziura Przy ulicy Plzeňskiej znajduje się Cmentarz Małostroński. Mimo swojej nazwy leży on na Smíchovie, ponieważ w chwili założenia w 1787 roku znajdował się poza zabudową Małej Strany. Cmentarz służył mieszkańcom lewego brzegu Wełtawy do 1884 roku. Zachowały się na nim liczne zabytkowe nagrobki, rzeźby i figury aniołów. Z nekropolią wiąże się także historia tak zwanej Świętej Dziewczynki, której grób do dziś przyciąga odwiedzających. To niewielkie i nastrojowe miejsce można połączyć ze spacerem do pobliskiej Bertramki. Bertramka – willa Mozarta na Smíchovie  Brama willi Bertramka. Obiekt jest obecnie niedostępny dla zwiedzających. Fot. Michał Dzieńdziura Bertramka to dawna podmiejska posiadłość, w której Wolfgang Amadeusz Mozart gościł u małżeństwa muzyków – Josefiny i Františka Xavera Dušków. Mówi się, że to właśnie tutaj w 1787 roku kończył operę „Don Giovanni” przed jej praską premierą. Obecnie willa i otaczający ją ogród są zamknięte dla zwiedzających. Bertramkę można zobaczyć jedynie z zewnątrz, dlatego przed wybraniem się na miejsce warto sprawdzić, czy zasady dostępu nie uległy zmianie. Park Sacré Coeur  Park Sacré Coeur na Smíchovie. Fot. Michał Dzieńdziura Ponad Andělem znajduje się park Sacré Coeur, zajmujący tereny dawnego klasztoru i ogrodu. Mimo bliskości ruchliwych ulic jest to spokojna, zielona przestrzeń z widokami na część Smíchova. Do parku można dojść od ulicy Kartouzskiej lub przejściem prowadzącym z okolic centrum handlowego Nový Smíchov. Kontrast między zatłoczonym kompleksem handlowym a zielonym zboczem jest bardzo charakterystyczny dla dzielnicy. Sacré Coeur może być częścią spaceru w stronę Bertramki albo parku Mrázovka. To dobre miejsce na krótki odpoczynek, szczególnie jeśli zwiedzanie rozpoczyna się przy Andělu. Nabrzeże Smíchovskie  Nabrzeże Smíchovskie. Fot. Michał Dzieńdziura Wschodnią granicę dzielnicy wyznacza Wełtawa. Wzdłuż Hořejšího nábřeží prowadzi promenada, z której można oglądać Nowe Miasto, Wyszehrad, Most Kolejowy i ruch na rzece. Smíchovskie nabrzeże jest spokojniejsze niż popularna Náplavka po przeciwnej stronie Wełtawy. Cumują tutaj łodzie, barki i statki, a w cieplejszych miesiącach odbywają się różne wydarzenia. Z brzegu dobrze widać kontrast między historyczną panoramą Wyszehradu a kolejową i przemysłową architekturą Smíchova. Spacer można kontynuować w stronę mostu Palackiego albo na południe, w kierunku Císařskiej louki. Císařská louka – wyspa rekreacyjna Na Wełtawie, w południowej części Smíchova, leży Císařská louka, czyli Cesarska Łąka. Jest to długa wyspa wykorzystywana głównie do rekreacji, sportu i wypoczynku. Znajdują się tutaj przystanie, tereny sportowe, miejsca noclegowe oraz przestrzenie pozwalające odpocząć nad wodą. Wyspa nie należy do klasycznych atrakcji turystycznych, ale pokazuje rekreacyjny charakter południowego nabrzeża. W okolicy można obserwować łodzie i kajakarzy, a także oglądać panoramę przeciwległego Podolí i wzgórza Wyszehradzkiego. Dworzec Praha-Smíchov Ważnym elementem przemysłowej i komunikacyjnej historii dzielnicy jest dworzec Praha-Smíchov. Obsługuje pociągi podmiejskie, regionalne i dalekobieżne, szczególnie na trasach prowadzących na południe i zachód od Pragi. Wokół dworca przez wiele lat znajdowały się rozległe tory, magazyny i tereny techniczne. Obszar ten stanowił barierę oddzielającą poszczególne części Smíchova. Obecnie okolica przechodzi dużą przemianę. Powstaje tutaj nowa zabudowa mieszkaniowa i biurowa, ulice oraz przestrzenie publiczne. Zmiany te należą do największych współczesnych projektów urbanistycznych w Pradze. MeetFactory i Musoleum – sztuka współczesna w przemysłowym otoczeniu  Musoleum Davida Černego. Fot. Michał Dzieńdziura W południowej części Smíchova działają dwa miejsca związane z czeskim artystą Davidem Černým – MeetFactory oraz Musoleum. MeetFactory mieści się w dawnym budynku przemysłowym między torami kolejowymi i ruchliwymi drogami. Odbywają się tutaj wystawy, koncerty, przedstawienia teatralne i inne wydarzenia artystyczne. Centrum znajduje się poza główną trasą spacerową, dlatego przed wizytą warto sprawdzić jego aktualny program. Musoleum zajmuje natomiast pięć pięter dawnej gorzelni. Można w nim zobaczyć rzeźby, instalacje, projekty architektoniczne oraz modele najbardziej znanych realizacji Davida Černego. Nazwa galerii jest grą słów łączącą muzeum z mauzoleum. Oba miejsca pokazują współczesne, niezależne i prowokacyjne oblicze Smíchova. MeetFactory warto odwiedzić ze względu na konkretne wydarzenie, natomiast Musoleum oferuje stałą wystawę poświęconą twórczości Davida Černego. Kościół św. Wacława
Jeśli od Anděla udamy się w stronę Małej Strony to pochwili natkniemy się na monumentalny kościół św. Wacława. Świątynię wzniesiono w XIX wieku, gdy liczba mieszkańców szybko rozwijającego się Smíchova gwałtownie rosła. Budynek reprezentuje styl neorenesansowy i ma dwie charakterystyczne wieże. Jego rozmiary pokazują ambicje dawnego samodzielnego miasta oraz znaczenie Smíchova jako jednego z największych przedmieść Pragi. Kościół stoi przy placu 14. října, który był ważnym centrum administracyjnym i publicznym dawnego Smíchova. W jego otoczeniu znajdują się również inne reprezentacyjne budynki z przełomu XIX i XX wieku. Portheimka – barokowy pałacyk i park  Pałacyk Portheimka. Fot. Michał Dzieńdziura Jednym z najciekawszych zabytków starszego Smíchova jest Portheimka, barokowa letnia rezydencja zaprojektowana przez Kiliana Ignaza Dientzenhofera (architekta m.in. kościoła św. Mikołaja na Starym Mieście i kościoła św. Mikołaja na Małej Stronie). Powstała w XVIII wieku, zanim okolica została gęsto zabudowana kamienicami i fabrykami. Pałacyk był otoczony znacznie większym ogrodem, z którego do dziś zachował się park. Nazwa Portheimka pochodzi od późniejszych właścicieli – rodziny Porgesów von Portheim. Obiekt znajduje się niedaleko placu 14. října. Warto zobaczyć go jako pamiątkę po czasach, gdy Smíchov był terenem podmiejskich ogrodów i rezydencji zamożnych mieszkańców Pragi. Zabytkowe kamienice Smíchova
W centrum Smíchova zachowało się wiele reprezentacyjnych kamienic z końca XIX i początku XX wieku. Można je zobaczyć między innymi przy ulicach Zborovskiej i Lesnickiej oraz w okolicy Náměstí 14. října. Warto zwrócić uwagę na ozdobne fasady, sztukaterie, wykusze, balkony i dekoracyjne portale. Kamienice utrzymane w stylach historyzujących i secesyjnym przypominają o okresie szybkiego rozwoju Smíchova, który przed przyłączeniem do Pragi był samodzielnym miastem. Plac 14. října – historyczne centrum Smíchova
Náměstí 14. října stało się na początku XX wieku jednym z najważniejszych punktów Smíchova. Przy placu stoją między innymi neorenesansowy kościół św. Wacława, ratusz, dawna smíchovska hala targowa oraz secesyjny Dom Narodowy. Uroku temu miejscu dodaje również tzw. Niedźwiedzia Fontanna. Mural z twarzą Alberta Einsteina przypomina natomiast, że słynny fizyk mieszkał wraz z rodziną na pobliskiej ulicy Lesnickiej w latach 1911–1912. Nazwa placu upamiętnia wydarzenia z 14 października 1918 roku, kiedy podczas strajku generalnego podjęto tutaj próbę ogłoszenia republiki socjalistycznej. Dziś plac przypomina o czasach, gdy Smíchov był samodzielnym, dynamicznie rozwijającym się miastem.  Mural przypominający pobyt na Smíchovie Alberta Einsteina. Fot. Michał Dzieńdziura Arbesovo náměstí i Švandovo divadlo  Plac Arbesa. Fot. Michał Dzieńdziura Między Andělem a Małą Straną znajduje się Arbesovo náměstí, plac nazwany na cześć pisarza Jakuba Arbesa, który urodził się na Smíchovie. Autor zasłynął między innymi jako twórca specyficznego gatunku literackiego nazywanego romanettem. Przy placu stoi Švandovo divadlo, jedna z ważnych praskich scen teatralnych. Tradycje teatru w tym miejscu sięgają XIX wieku, choć budynek i instytucja przechodziły liczne przemiany. Arbesovo náměstí jest dobrym punktem przejściowym między ruchem Anděla a spokojniejszą częścią dzielnicy. Stąd można udać się do ogrodów Kinskich, na nabrzeże albo w stronę Portheimki Ogrody Kinskich – zielone połączenie z Petřínem  Pałac letni Kinskich w ogrodzie Kinskich. Fot. Michał Dzieńdziura W północnej części Smíchova rozciągają się ogrody Kinskich, po czesku Kinského zahrada. Park powstał w XIX wieku jako część reprezentacyjnej posiadłości rodziny Kinskich. Przy dolnym wejściu stoi letni pałac Kinskich, w którym działa oddział Muzeum Narodowego. Wyżej znajdują się kręte alejki, stawy, rzeźby i fragmenty starszej architektury parkowej. Ogrody łączą się z rozległymi terenami zielonymi wzgórza Petřín. Park jest znacznie spokojniejszy niż główne ścieżki prowadzące na wieżę Petřínską. Można stąd wejść w stronę Muru Głodowego lub kontynuować spacer ku Małej Stranie i Strahovowi. Proponowana trasa spaceru po Smíchovie Zwiedzanie można rozpocząć przy stacji metra Anděl. Po obejrzeniu Zlatého Anděla i dawnego terenu zakładów Ringhoffera warto przejść do kościoła św. Wacława, Portheimki i na Arbesovo náměstí. Następnie można wybrać jeden z dwóch kierunków. Pierwsza trasa prowadzi do ogrodów Kinskich i na zbocza Petřína. Druga wiedzie ku Wełtawie, na smíchovskie nabrzeże i w stronę browaru Staropramen albo do parku Sacré Coeur. Osoby zainteresowane współczesną architekturą mogą przedłużyć spacer w stronę dworca Praha-Smíchov. MeetFactory & Musoleum najlepiej potraktować jako osobny punkt, szczególnie gdy odbywa się tam interesujące wydarzenie. Ile czasu przeznaczyć na zwiedzanie Smíchova? Na podstawowy spacer po centralnej części Smíchova warto przeznaczyć około jednej czy dwóch godzin. Tyle czasu wystarczy, aby zobaczyć Anděl, kościół św. Wacława, Portheimkę, Arbesovo náměstí i fragment nabrzeża. Jeśli chcecie odwiedzić również ogrody Kinskich, browar, Bertramkę albo tereny wokół dworca, najlepiej zarezerwować pół dnia. Smíchov jest rozległy, dlatego trudno zobaczyć wszystkie interesujące miejsca podczas jednego krótkiego spaceru. Dzielnica ma bardzo dobrą komunikację. Metro, tramwaje, autobusy i pociągi pozwalają łatwo podzielić zwiedzanie na kilka części. Czy warto odwiedzić Smíchov? Smíchov nie jest dzielnicą, którą większość turystów wybiera podczas pierwszych kilku godzin w Pradze. Warto jednak poświęcić mu czas podczas dłuższego pobytu. Pozwala zrozumieć przemysłową historię miasta i zobaczyć, jak dawne fabryki oraz tereny kolejowe otrzymują zupełnie nowe funkcje. To również dzielnica pełna kontrastów. Ruchliwy Anděl znajduje się niedaleko spokojnych ogrodów Kinskich, nowoczesne biurowce sąsiadują z barokową Portheimką, a przemysłowa tradycja browaru Staropramen łączy się z nowymi osiedlami i przestrzeniami kulturalnymi. Warto potraktować ten artykuł jako ogólne wprowadzenie do Smíchova. Poszczególne zabytki, parki i miejsca mają własne historie, które na pewno przedstawię w przyszłości w osobnych artykułach. Jeżeli chcecie poznawać Pragę razem z polskim przewodnikiem, zapraszam na nasze wycieczki po czeskiej stolicy. Aktualny program spacerów znajdziecie na stronie głównej PolskiPrzewodnikpoPradze. com. Spacer po Smíchovie oferujemy obecnie w trybie prywatnego zwiedzania Pragi. Najczęściej zadawane pytania o Smíchov Gdzie znajduje się Smíchov? Smíchov leży na lewym brzegu Wełtawy, na południe od Małej Strony. Stanowi centralną część Pragi 5, a jego najważniejszym punktem komunikacyjnym jest Anděl. Jak dojechać na Smíchov? Najłatwiej dojechać metrem linii B do stacji Anděl lub Smíchovské nádraží. Przez dzielnicę kursuje również wiele linii tramwajowych, autobusów i pociągów. Jakie są najważniejsze atrakcje Smíchova? Do najciekawszych miejsc należą Anděl, kościół św. Wacława, browar Staropramen, Portheimka, Arbesovo náměstí, ogrody Kinskich, nabrzeże, Bertramka i centrum sztuki MeetFactory oraz Musoleum Davida Černego. Ile czasu potrzeba na zwiedzanie Smíchova? Na podstawowy spacer warto przeznaczyć parę godzin. Jeśli chcecie odwiedzić parki, nabrzeże i bardziej oddalone miejsca, najlepiej zarezerwować pół dnia. Czy Smíchov znajduje się daleko od centrum? Nie. Ze Starego Miasta można dojechać do Anděla metrem lub tramwajem w kilkanaście minut. Z Małej Strony do północnej części Smíchova można również dojść pieszo. Czy warto odwiedzić Smíchov podczas pierwszej wizyty w Pradze? Jeśli macie w Pradze tylko jeden lub dwa dni, najlepiej skupić się na historycznym centrum. Podczas dłuższego pobytu Smíchov będzie dobrym wyborem dla osób zainteresowanych przemysłową historią, współczesną architekturą, parkami i lokalnym życiem. AutorNazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.
0 Komentarze
Odpowiedz |
