 David Černý. Fot. Jindřich Nosek (NoJin), CC BY-SA 3.0 David Černý to jeden z najbardziej znanych, oryginalnych i kontrowersyjnych współczesnych czeskich artystów. Urodził się w Pradze w 1967 roku w rodzinie artystów. Studiował w praskiej Akademii Sztuk Użytkowych (UMPRUM), a część swojej edukacji artystycznej odbył również w Stanach Zjednoczonych. Rozgłos zdobył w kwietniu 1991 roku, kiedy razem z przyjaciółmi pomalował na różowo radziecki czołg stojący na placu Kinských. IS-2m, nazywany Tank číslo 23, był wówczas chronionym pomnikiem ku czci radzieckich czołgistów, przedstawianych przez komunistyczną propagandę jako wyzwoliciele Pragi. Za pomalowanie go na różowo młody artysta został na krótko zatrzymany. Wydarzenie wywołało głośną debatę na temat stosunku Czechów do komunizmu, Związku Radzieckiego i własnej najnowszej historii. Rok 1991 miał dla Czechosłowacji szczególne znaczenie. Właśnie wtedy zakończyło się wycofywanie wojsk radzieckich, które stacjonowały w kraju od inwazji wojsk Układu Warszawskiego w 1968 roku i stłumienia Praskiej Wiosny. Ostatni radziecki żołnierz opuścił Czechosłowację 27 czerwca 1991 roku.  „Rużowy czołg” w 1991 r. z napisem „koń trojański”. Autor fotografii: Meloun1212 – Vlastní dílo, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=147664614 Od tamtej pory Černý regularnie komentuje poprzez swoją sztukę czeską historię, politykę i współczesne społeczeństwo. Jego prace bywają zabawne, prowokacyjne, a czasami celowo absurdalne. Artysta często umieszcza je w niespodziewanych miejscach – na dachach, fasadach budynków, w parkach, pasażach i ponad ulicami. Wiele rzeźb Davida Černego znajdziecie podczas zwykłego spaceru po centrum Pragi. Trzeba tylko uważnie rozglądać się dookoła, a czasami również spojrzeć wysoko ponad głowy przechodniów. Oto najciekawsze prace artysty, które warto zobaczyć podczas zwiedzania centrum miasta. STARE MIASTO Wiszący Zygmunt Freud (1997)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: skrzyżowanie ulicy Husova i Betlemské náměstí, Stare Miasto Wysoko nad ulicą wisi mężczyzna trzymający się jedną ręką metalowej belki. To Zygmunt Freud – twórca psychoanalizy, urodzony 6 maja 1856 roku w Příborze, na terenie dzisiejszych Czech, należącym wówczas do Cesarstwa Austriackiego. Rzeźbę łatwo przeoczyć, dlatego podczas spaceru ulicą Husovą koniecznie spójrzcie w górę. Instalację kilkakrotnie pomylono z prawdziwym człowiekiem potrzebującym pomocy. Embrion (2008)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: teatr Na zábradlí, Anenské náměstí Ta niewielka instalacja została umieszczona na fasadzie teatru kilka metrów nad ziemią. Przypomina rozwijający się embrion ukryty w rurze odpływowej. Po zmroku rzeźba jest podświetlana, dzięki czemu wygląda jeszcze bardziej tajemniczo. Tablica pamiątkowa Václava Havla (2012)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: teatr Na zábradlí, Anenské náměstí 209/5 Na fasadzie teatru Na zábradlí znajduje się również nietypowa tablica poświęcona Václavowi Havlowi. Zamiast klasycznego portretu umieszczono na niej popielniczkę z niedopałkami, dwa kubki oraz ołówek zakończony miniaturową głową Havla. Przyszły prezydent pracował w tym teatrze w latach 1960–1968 – między innymi jako pracownik techniczny, dramaturg i sekretarz zespołu dramatycznego. Zaprojektowana przez Davida Černego tablica została odsłonięta 18 grudnia 2012 roku, w pierwszą rocznicę śmierci Václava Havla. NOWE MIASTO Głowa Franza Kafki (2014)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: plac przed centrum handlowym Quadrio, Spálená 2121/22, Nowe Miasto Monumentalna głowa Franza Kafki ma ponad dziesięć metrów wysokości i składa się z 42 obracających się paneli. Poszczególne części rozdzielają się, a następnie ponownie układają w twarz pisarza. To jedna z najbardziej znanych współczesnych atrakcji Pragi. Obecnie głowa obraca się przez pierwszych 15 minut każdej godziny. Święty Wacław (1999)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokaliacja: pasaż Lucerna, Vodičkova 36 Pod kopułą pasażu Lucerna zobaczycie świętego Wacława siedzącego na brzuchu martwego konia, który wisi do góry nogami. Rzeźba jest parodią słynnego pomnika stojącego na placu Wacława. To typowy przykład czeskiego humoru i zamiłowania Davida Černego do prowokacji. Motyle (Butterfly effect, 2004)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: Aleja Národní 63/26 Na fasadzie domu towarowego Máj znajdują się dwa ogromne motyle z kadłubami przypominającymi brytyjskie samoloty Spitfire. Instalacje zmieniają kolory i poruszają skrzydłami. Motyle symbolizują pokój, natomiast samoloty przypominają o wojnie. Dzieło jest również hołdem dla czechosłowackich pilotów, którzy podczas II wojny światowej służyli w brytyjskim RAF-ie. Trzy gracje (2007)
Lokalizacja: Voršilská 130/10 Na dachu klasycystycznego pałacu Deymów znajdują się trzy pokaźne kobiece postacie. Jedna stoi, druga siedzi, a trzecia leży. Zamiast głów mają lampy, które po zmroku są podświetlane. Figury wyglądają, jakby obserwowały ulicę i przechodniów znajdujących się poniżej. Podobnie jak Wiszącego Freuda łatwo je przeoczyć – aby je zobaczyć, trzeba zatrzymać się po przeciwnej stronie ulicy i spojrzeć na dach budynku. H-A-V-E-L – kobieta z liter (2021)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: Ostrovní 1448/24 Na fasadzie budynku sąsiadującego z Biblioteką Václava Havla znajduje się wykonana z brązu postać kobiety. Jej ciało tworzą litery układające się w imię i nazwisko pierwszego prezydenta Republiki Czeskiej – VÁCLAV HAVEL. Rzeźba ma ponad dwa i pół metra wysokości. Łatwo ją przeoczyć, dlatego przy ulicy Ostrovní warto spojrzeć ponad wejście do budynku. MAŁA STRONA Sikający (2004)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: dziedziniec Muzeum Franza Kafki, Cihelná 2b Dwóch mechanicznych mężczyzn oddaje mocz do zbiornika mającego kształt mapy Czech. Ich biodra poruszają się, a strumienie wody obsikujące czeskie miasta. Rzeźba znajduje się przed Muzeum Franza Kafki, zaledwie kilka minut spacerem od Mostu Karola. Niemowlęta na Kampie (2008)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: park Kampa, Muzeum Kampa Trzy ogromne niemowlęta poruszające się na czworakach nie mają normalnych twarzy. Zamiast nich widzimy zdeformowane powierzchnie przypominające kody kreskowe. Rzeźby można interpretować jako komentarz dotyczący rozwoju technologii, komercjalizacji oraz utraty indywidualności. Věra – hołd dla Věry Čáslavskiej (2024)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: Tyršův dům, okolice ulicy Všehrdova i parku Kampa Dziesięciometrowa ruchoma rzeźba przedstawia Věrę Čáslavską – słynną czeską gimnastyczkę, wielokrotną mistrzynię olimpijską i jedną z najważniejszych postaci czeskiego sportu. Postać ubrana w barwy czeskiej flagi zmienia pozycję, nawiązując do ćwiczeń wykonywanych przez gimnastyczkę. Rzeźbę po raz pierwszy pokazano podczas igrzysk olimpijskich w Paryżu w 2024 roku, a następnie przeniesiono do Pragi. Jej lokalizacja nie jest przypadkowa – Věra Čáslavská była związana z organizacją Sokol i trenowała w tym miejscu. Torzo tanku – fragment czołgu (2018)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: náměstí Kinských, Smíchov Z trawnika na placu Kinských wystaje fragment radzieckiego czołgu, który wygląda, jakby zapadał się pod ziemię. David Černý umieścił instalację w tym miejscu w 2018 roku, w 50. rocznicę inwazji wojsk Układu Warszawskiego na Czechosłowację. Rzeźba przypomina również o głośnej akcji artysty z 1991 roku, kiedy pomalował stojący na tym placu radziecki czołg na różowo. Początkowo nowa instalacja miała pozostać tutaj tylko przez kilka dni, ale ostatecznie otrzymała zgodę na stałą ekspozycję. Quo Vadis – trabant na ludzkich nogach (1990)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: ogród Ambasady Niemiec, Vlašská 19 (na tyłach) Rzeźba przedstawia trabanta poruszającego się na czterech ludzkich nogach. Nawiązuje do wydarzeń z 1989 roku, kiedy tysiące mieszkańców NRD czekających na szansę wyjazdu na zachód szukały schronienia w Ambasadzie RFN w Pradze, pozostawiając swoje samochody na ulicach miasta. Brązowa rzeźba stoi w ogrodzie ambasady, który na co dzień nie jest dostępny dla turystów. Można ją jednak dostrzec przez ogrodzenie z ogrodów Petřína na tyłach ambsady, gdzie znajduje się również tablica informacyjna o wydarzeniach tamtych dni. Musoleum Davida Černego (2023)  Fot. Michał Dzieńdziura Lokalizacja: Nádražní 2, Praha 5 – Smíchov Jeśli interesuje Was twórczość Davida Černego, warto wybrać się również poza historyczne centrum Pragi – do jego galerii Musoleum na Smíchovie. Pięciopiętrowa galeria mieści się w zabytkowym budynku należącym niegdyś do smíchovskiej gorzelni. Można w niej zobaczyć przekrojową wystawę prac artysty, w tym rzeźby, instalacje oraz modele jego monumentalnych realizacji. Jedna z przestrzeni przeznaczona jest również na wystawy czasowe innych współczesnych twórców. Śladami Davida Černego po Pradze Rzeźby Davida Černego pokazują zupełnie inne oblicze czeskiej stolicy – pełne ironii, czarnego humoru i odważnych komentarzy. Wszystkie opisane prace znajdują się w centrum lub na Malej Stranie, dlatego można zobaczyć je podczas jednego dłuższego spaceru. Jeśli chcecie poznać również historie, legendy i najważniejsze zabytki miasta, zapraszam na nasze wycieczki po Pradze z polskim przewodnikiem. AutorNazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.
0 Komentarze
Odpowiedz |
