 Sankutarium Matki Boskiej Zwycięskiej na Białej Górze. Fot. Michał Dzieńdziura Większość turystów odwiedzających Pragę skupia się na Starym Mieście, Małej Stronie i Hradczanach. Tymczasem na zachodnich obrzeżach miasta znajduje się miejsce związane z jednym z największych przełomów w historii Czech. Jest nim Sankutarium Matki Boskiej Zwycięskiej na Białej Górze. Świątynia stoi w pobliżu pola bitwy na Białej Górze, stoczonej 8 listopada 1620 roku. Choć samo starcie trwało stosunkowo krótko, jego konsekwencje wpłynęły na losy Czech na następne stulecia. Nie znajdziemy tutaj monumentalnego muzeum ani tłumów znanych z centrum Pragi. Czeka na nas natomiast spokojny barokowy kompleks, krużganki pokryte malowidłami, niewielki kościół oraz współczesne miejsce pamięci poświęcone ofiarom bitwy. To jeden z tych zakątków, które pozwalają lepiej poczuć czeską historię, a jednocześnie odpocząć od najbardziej zatłoczonych części miasta. Dwa kościoły Matki Boskiej Zwycięskiej w Pradze Na początku muszę wyjaśnić pewną pułapkę. W Pradze znajdują się dwa kościoły noszące wezwanie Matki Boskiej Zwycięskiej. Pierwszy stoi na Malej Stranie i jest znany przede wszystkim dzięki słynnej figurce Praskiego Dzieciątka Jezus. Kościół opisany w tym artykule znajduje się natomiast na Białej Górze, w zachodniej części Pragi. Jest bezpośrednio związany z bitwą z 1620 roku i stanowi część rozległego barokowego zespołu pielgrzymkowego. Jeżeli korzystacie z mapy internetowej, najlepiej wpisać pełną czeską nazwę: Poutní Kostel Panny Marie Vítězné na Bílé hoře Bitwa na Białej Górze – wydarzenie, które zmieniło Czechy  Przebieg Bitwy na Białej Górze (przedstawiony w ambicie sanktuarium). Fot. Michał Dzieńdziura Bitwa na Białej Górze była decydującym starciem czeskiego powstania stanowego, które stanowiło pierwszy etap wojny trzydziestoletniej. Naprzeciw siebie stanęły wojska czeskich stanów protestanckich oraz armia katolickiego cesarza Ferdynanda II, wspierana przez Ligę Katolicką. Starcie zakończyło się zwycięstwem wojsk cesarskich. Dla Czech nie był to jednak tylko kolejny przegrany bój. Klęska doprowadziła do upadku powstania, umocnienia władzy Habsburgów, konfiskaty majątków buntowników oraz rozpoczęcia intensywnej rekatolizacji kraju. Symbolem represji stała się egzekucja 27 przywódców powstania, przeprowadzona 21 czerwca 1621 roku na Rynku Staromiejskim w Pradze. Miejsce ich śmierci przypominają dzisiaj białe krzyże umieszczone w bruku przed Ratuszem Staromiejskim.  Egzekucja przywódców powstania na Rynku Staromiejskim w Pradze (przedstawiona w ambicie sanktuarium). Fot. Michał Dzieńdziura Z tego powodu Biała Góra zajmuje szczególne miejsce w czeskiej pamięci historycznej. Często przedstawia się ją jako początek epoki upadku czeskiej niezależności i dominacji Habsburgów. Od kaplicy i kostnicy do barokowego sanktuarium  Model pierwotnej kaplicy w miejscu dzisiejszego sanktuarium. Fot. Michał Dzieńdziura Pierwsza prosta kaplica powstała tutaj w 1624 r., czyli niedługo po bitwie. Składano w niej szczątki poległych, które przez długi czas odnajdywano na okolicznych polach. Budowla pełniła więc również funkcję kostnicy. W 1628 roku, z inicjatywy cesarza Ferdynanda II, rozpoczęto budowę klasztoru serwitów. Planowany kościół miał upamiętniać zwycięstwo wojsk cesarskich i Kościoła katolickiego. Projektu nie udało się jednak w pełni zrealizować. Kaplica została później uszkodzona podczas najazdu wojsk szwedzkich. Na początku XVIII wieku podjęto jej odbudowę i stopniową rozbudowę. Zajął się nią między innymi bawarski murarz Michael Hagen, który przeprowadził prace na własny koszt i został miejscowym kościelnym. W 1706 roku świątynię poświęcono Matce Boskiej Zwycięskiej. W kolejnych latach dobudowano prezbiterium, kaplice, zakrystię, krużganki i reprezentacyjną kopułę. Budowę zasadniczej części kompleksu zakończono w 1729 roku.  Model ukończonego sanktuarium. Fot. Michał Dzieńdziura Dzieło genialnego architekta Jana Blažeja Santiniego-Aichela Z kompleksem na Białej Górze wiąże się nazwisko Jana Blažeja Santiniego-Aichela – jednego z najbardziej oryginalnych architektów czeskiego baroku. Santini zasłynął przede wszystkim z niezwykłego łączenia architektury barokowej z elementami gotyckimi. Przypisuje się mu projekt centralnej kopuły, ambitów i narożnych kaplic. Ważną rolę w powstaniu kompleksu odegrał również hradczański malarz i przedsiębiorca budowlany Kristián Luna. Był on przedstawicielem bractwa Matki Boskiej Zwycięskiej i jedną z najważniejszych osób odpowiedzialnych za organizację oraz finansowanie prac. Co warto zobaczyć w sanktuarium na Białej Górze? Barokowy portal pełen symboli  Portal sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej. Fot. Michał Dzieńdziura Już samo wejście na teren kompleksu robi duże wrażenie. Najbardziej dekoracyjną częścią budowli jest barokowy portal południowy, ukończony w 1729 roku. Bezpośrednio nad wejściem znajduje się relief z cesarskim dwugłowym orłem, czeskim lwem, sztandarami i bronią – symbolami zwycięstwa wojsk cesarskich i katolickich w bitwie na Białej Górze. Wyżej, po obu stronach szczytu portalu, ustawiono figury tworzące scenę Zwiastowania: archanioła Gabriela i Maryi. Z kolei dwie duże rzeźby stojące przed portalem przedstawiają świętych Rocha i Sebastiana – patronów, których wzywano szczególnie podczas epidemii. Bitwa na Białej Górze na fasadzie kościoła  Zachodnia fasada kościoła Matki Boskiej Zwycięskiej. Fot. Michał Dzieńdziura Na zachodniej fasadzie kościoła, czyli nad jego głównym wejściem, znajduje się relief przedstawiający bitwę na Białej Górze. Nie jest to neutralna ilustracja historyczna. Wojska katolickie pokazano jako stronę znajdującą się pod szczególną opieką Matki Boskiej, natomiast protestanci zostają rozgromieni. Centralną postacią jest karmelita Dominik od Jezusa i Maryi, który według katolickiej tradycji miał zagrzewać cesarskich żołnierzy do walki.  Płaskorzeźba z motywem Bitwy na Białej Górze. Fot. Michał Dzieńdziura Scenę otaczają dwa łacińskie napisy. Pierwszy z nich to słowa z Ewangelii: „Oddajcie Cezarowi to, co należy do Cezara, a Bogu to, co należy do Boga”. Fragment ten przypadał na czytanie liturgiczne w dniu bitwy, a na fasadzie przypominał również, że posłuszeństwo cesarzowi przedstawiano jako część porządku ustanowionego przez Boga. Drugi napis jest wezwaniem skierowanym do Maryi: „Daj mi siłę przeciwko Twoim wrogom. Okaż, że jesteś Matką”. Miał on sugerować, że Maryja otoczyła katolicką armię opieką i zapewniła jej zwycięstwo. Nad polem bitwy umieszczono dodatkowo koronowany obraz Matki Boskiej Zwycięskiej. Cała dekoracja przekazuje więc oficjalną, katolicko-habsburską interpretację wydarzeń: cesarz reprezentował prawowity porządek, a zwycięstwo jego wojsk było rezultatem opieki Matki Boskiej. Wnętrze Kościoła Matki Boskiej Zwycięskiej  Wnętrze kościoła Matki Boskiej Zwycięskiej na Białej Górze. Fot. Michał Dzieńdziura Kościół jest naprawdę niewielki. W pierwszej kolejności wzrok przyciąga bogato zdobiony barokowy ołtarz z kopią tak zwanego obrazu strakonickiego, przedstawiającego adorację Dzieciątka Jezus. Według katolickiej tradycji karmelita Dominik od Jezusa i Maryi odnalazł późnogotycki obraz na zamku w Strakonicach. Wizerunki przedstawionych na nim postaci miały zostać sprofanowane – oszczędzono jedynie twarz Dzieciątka Jezus. Przed bitwą zakonnik pokazywał wizerunek katolickim żołnierzom, podnosząc ich morale i przekonując, że znajdują się pod opieką Matki Boskiej. Po zwycięstwie obraz zaczęto uważać za cudowny.  Kopia cudownego obrazu. Fot. Michał Dzieńdziura Oryginał obrazu przewieziono do Rzymu, gdzie później spłonął. Wcześniej wykonano jednak jego kopie. Jedna z nich znajduje się w kompleksie na Białej Górze, a inna w kościele Matki Boskiej Zwycięskiej na Małej Stronie – tym samym, który jest znany dzięki figurce Praskiego Dzieciątka Jezus. Historia obrazu stanowi więc jeszcze jedno połączenie między dwoma praskimi kościołami noszącymi to samo wezwanie. Centralną kopułę zdobi fresk przedstawiający triumf Kościoła oraz czeskich patronów. Dzieło namalował w 1728 roku Cosmas Damian Asam – jeden z najwybitniejszych bawarskich artystów barokowych, który jest również autorem m.in. fresków kościoła św. Mikołaja na Starym Mieście. Ambity Sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej na Białej Górze Kościół otaczają barokowe ambity, czyli kryte krużganki. Ich ściany ozdobiono w XVIII wieku przedstawieniami sanktuariów maryjnych z Czech, Moraw, Śląska, Łużyc i Bawarii. W narożnikach kompleksu znajdują się kaplice poświęcone św. Wacławowi, św. Wojciechowi, św. Janowi Nepomucenowi i Trójcy Świętej. Częścią założenia jest także barokowa kaplica Bożego Grobu, wzorowana na miejscu pochówku Chrystusa w Jerozolimie.  Ambit sanktuarium Matki Boskiej Zwycięskiej na Białej Górze. Fot. Michał Dzieńdziura Benedyktynki na Białej Górze Od 2007 roku przy kościele żyje wspólnota benedyktynek należąca do czesko-niemieckiego opactwa Venio. Siostry opiekują się kompleksem, organizują nabożeństwa, spotkania i wydarzenia otwarte dla mieszkańców oraz turystów. Osobom poszukującym wyciszenia i zainteresowanym duchowością benedyktyńską oferują również możliwość noclegu. Ich działalność nawiązuje do idei pojednania. Jest to szczególnie ważne w miejscu, które przez stulecia kojarzyło się z konfliktem religijnym, klęską i podziałem czeskiego społeczeństwa. W sąsiedztwie zabytkowych zabudowań znajduje się również ogród pielgrzyma i kawiarenka. Można w nim odpocząć wśród drzew, kwiatów, ziół i niewielkich rabat. To bardzo spokojny zakątek, zupełnie odmienny od ruchliwego centrum Pragi. Od 2018 roku cały kompleks posiada status narodowego zabytku kultury Republiki Czeskiej.  Przy sanktuarium znajduje się ogród pielgrzyma i kawiarenka. Fot. Michał Dzieńdziura Jak dojechać do kościoła Matki Boskiej Zwycięskiej? Z centrum Pragi najprościej dojechać tutaj tramwajem numer 22. To jedna z najdłuższych i najbardziej interesujących tras tramwajowych w mieście. Prowadzi między innymi przez okolice Teatru Narodowego, Małą Stronę i Zamek Praski, a następnie kieruje się na zachodnie obrzeża Pragi. Po drodze polecam też zajrzeć do nieodległych klasztorów na Strahovie i na Břevnovie. Sanktuarium znajduje się przy ulicy Karlovarskiej, niedaleko pętli tramwajowej. Należy wysiąść na końcowym przystanku Bílá Hora. Dokładny adres: Karlovarská 3/6, 163 00 Praha 17 – Řepy Przed podróżą polecam sprawdzić aktualne połączenie w aplikacji PID Lítačka. Zwiedzanie kościoła na Białej Górze Teren kompleksu jest zazwyczaj dostępny od wtorku do niedzieli, natomiast w poniedziałki pozostaje zamknięty. Sam kościół otwierany jest tylko ok. godziny przed mszą świętą, która odbywa się w czwartki o 17:00 i w niedzielę o 11:00. Podczas mszy zwiedzanie wnętrza nie jest możliwe. Wstęp na teren kompleksu jest bezpłatny. Godziny otwarcia i zasady zwiedzania mogą się zmieniać, dlatego przed wizytą najlepiej sprawdzić aktualne informacje na oficjalnej stronie arcybiskupstwa. AutorNazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.
0 Komentarze
Odpowiedz |