 Vinohrady na wiosnę. Fot. Michał Dzieńdziura Większość turystów odwiedzających Pragę skupia się na Starym Mieście, Moście Karola i Hradczanach. Tymczasem wystarczy odejść kilkanaście minut od placu Wacława, aby zobaczyć zupełnie inne oblicze czeskiej stolicy. Eleganckie kamienice, szerokie ulice obsadzone drzewami, niewielkie kawiarnie, lokalne targi, parki i jedna z ostatnich praskich winnic – wszystko to znajdziemy na Vinohradach. Zapraszam Was na dłuższy spacer po tej części Pragi. Zaczniemy przy ulicy Vinohradskiej, tuż za gmachem Muzeum Narodowego, a następnie przejdziemy przez Riegrovy sady, ulicę Polską, plac Jiřího z Poděbrad, Korunní, Sady Braci Čapków, willę Šalouna i Grébovkę. Spacer zakończymy na placu Náměstí Míru. To trasa dla osób, które chcą wyjść poza historyczne centrum i zobaczyć Pragę, w której naprawdę mieszkają jej mieszkańcy. Vinohrady – skąd pochodzi nazwa dzielnicy? Czeska nazwa Vinohrady oznacza po prostu winnice. Nie jest to określenie przypadkowe. Już w XIV wieku na tutejszych zboczach zakładano rozległe uprawy winorośli. Ich rozwój wspierał cesarz Karol IV, który chciał stworzyć wokół Pragi prawdziwy pas winnic. Przez wiele stuleci okolica miała przede wszystkim rolniczy charakter. Dzisiejsze ulice, place i kamienice zaczęły powstawać dopiero w XIX wieku, kiedy Praga szybko się rozwijała. W 1879 roku miejscowość otrzymała nazwę Královské Vinohrady, czyli Królewskie Vinohrady. Było to wówczas samodzielne i bardzo szybko rosnące miasto, które zostało przyłączone do Wielkiej Pragi w 1922 roku. Dawne pochodzenie dzielnicy nadal można dostrzec w jej herbie, na którym w rękach św. Wacława znajdują się kiście winogron. Najbardziej namacalną pamiątkę po vinohradzkich winnicach zobaczymy jednak pod koniec spaceru – w parku Grébovka.  Znak Vinohradów. Źródło: Wikipedia, domena publiczna. Początek spaceru – ulica Vinohradská za Muzeum Narodowym
Spacer zaczynam za głównym gmachem Muzeum Narodowego, przy górnej części placu Wacława. Stąd w kierunku wschodnim biegnie ulica Vinohradská – jedna z najważniejszych arterii dzielnicy. Już po kilku minutach widać, że opuszczamy turystyczne centrum Pragi. Zamiast sklepów z pamiątkami pojawiają się piekarnie, kawiarnie, niewielkie restauracje i sklepy, z których korzystają przede wszystkim mieszkańcy. Warto zwrócić uwagę na stojące przy ulicy kamienice. Vinohrady rozwijały się bardzo intensywnie pod koniec XIX i na początku XX wieku, dlatego znajdziemy tutaj wiele przykładów architektury historyzmu – zwłaszcza neogotyku, neorenesansu – a także secesji. Najciekawsze detale często znajdują się wysoko nad naszymi głowami: rzeźbione twarze, roślinne ornamenty, balkony, wykusze oraz dekoracyjne portale wejściowe.  Siedziba Czeskiego Radia. Fot. Michał Dzieńdziura Przy Vinohradskiej stoi również gmach Czeskiego Radia, związany z dwoma dramatycznymi momentami w historii Czechosłowacji. W maju 1945 roku, podczas powstania praskiego, toczyły się tutaj ciężkie walki o kontrolę nad radiem. Ponownie znalazło się ono w centrum wydarzeń w sierpniu 1968 roku, podczas inwazji wojsk Układu Warszawskiego. Radio stało się wówczas jednym z najważniejszych ośrodków oporu informacyjnego przeciwko okupacji, a przed jego siedzibą doszło do tragicznych starć. Następnie zostawiamy za sobą ruchliwą Vinohradską i kierujemy się w stronę jednego z najbardziej lubianych parków w tej części miasta. Riegrovy sady – panorama Pragi bez tłumów  Fot. Michał Dzieńdziura Do Riegrovych sadów wchodzimy od strony ulicy Italskiej. Niedaleko wejścia natkniemy się na pomnik Františka Ladislava Riegra, od którego nazwiska pochodzi dzisiejsza nazwa parku. Rieger był jednym z najważniejszych czeskich polityków XIX wieku i czołową postacią czeskiego odrodzenia narodowego. Był zięciem historyka Františka Palackiego i przez dziesięciolecia należał do najważniejszych przedstawicieli czeskiego życia politycznego. Zabiegał o większą autonomię ziem czeskich w monarchii Habsburgów oraz o wzmocnienie pozycji języka i kultury czeskiej. Jego pomnik przypomina więc o czasach, kiedy Czesi coraz wyraźniej domagali się uznania swojej narodowej i politycznej odrębności. Sam park powstał na początku XX wieku z połączenia wcześniejszych ogrodów i terenów dawnych posiadłości, a jego nazwa upamiętnia właśnie Františka Ladislava Riegra. Dzisiaj jest to jedno z ulubionych miejsc spotkań mieszkańców Vinohrad i sąsiedniego Žižkova. W ciepłe dni trawniki wypełniają się ludźmi urządzającymi pikniki, ćwiczącymi, wyprowadzającymi psy lub po prostu odpoczywającymi po pracy. Największą atrakcją Riegrovych sadów jest widok na centrum Pragi. Z odpowiedniego miejsca zobaczymy dachy miasta, wieże kościołów, Petřín oraz Zamek Praski z katedrą świętego Wita. Szczególnie pięknie jest tutaj wieczorem, kiedy słońce zachodzi za Hradczanami. To jedna z najlepszych panoram Pragi dostępnych bez kupowania biletu i wchodzenia na wieżę. Polská – jedna z najpiękniejszych ulic Vinohrad – i modna Slavíkova
Z Riegrovych sadów wychodzimy na ulicę Polską. Już sama nazwa powinna zwrócić uwagę polskich turystów. W tej części Vinohrad znajdziemy zresztą więcej ulic o nazwach nawiązujących do zagranicy – w pobliżu biegną między innymi Italská i Římská. Jest też Chopinova, której patronem jest oczywiście Fryderyk Chopin – kolejny polski akcent na naszej trasie. Polská należy do ulic, którymi warto iść powoli. Rosnące przy niej drzewa, eleganckie fasady i spokojniejszy ruch tworzą atmosferę zupełnie inną niż w zatłoczonym centrum Pragi. Nie ma tutaj jednego zabytku, przed którym ustawiają się wycieczki. Atrakcją jest cała ulica i jej architektura. Właśnie za takie miejsca najbardziej lubię Vinohrady. Można obserwować detale kamienic, zajrzeć do kawiarni albo po prostu zobaczyć, jak wygląda codzienne życie w jednej z najbardziej cenionych dzielnic mieszkaniowych Pragi. Polską dochodzimy w okolice placu Jiřího z Poděbrad, nazywanego przez mieszkańców krótko Jiřák. Jiřího z Poděbrad i niezwykły kościół Plečnika  Plac Jiřího z Poděbrad. Fot. Michał Dzieńdziura Náměstí Jiřího z Poděbrad jest jednym z centrów życia współczesnych Vinohrad. Na placu odbywają się popularne targi, podczas których można kupić pieczywo, sery, warzywa, wyroby lokalnych producentów, kawę oraz gotowe jedzenie. To dobre miejsce na krótką przerwę podczas spaceru. Patronem placu jest Jerzy z Podiebrad – czeski król panujący w XV wieku. W Polsce pamiętamy go między innymi jako teścia polskiego króla Władysława II Jagiellończyka. Jerzy zasłynął również projektem utworzenia związku europejskich państw chrześcijańskich, który miał pokojowo rozwiązywać spory między władcami. Z tego powodu bywa czasem przedstawiany jako jeden z prekursorów idei integracji europejskiej. Najważniejszym budynkiem na placu jest kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa, zaprojektowany przez słoweńskiego architekta Jožego Plečnika. Świątynia powstała w latach 1928–1932 i zdecydowanie różni się od praskich kościołów barokowych czy gotyckich. Masywna, ceglana bryła kojarzy się niektórym z twierdzą, innym z arką. Najbardziej charakterystycznym elementem jest szeroka wieża z ogromnym przeszklonym zegarem o średnicy ponad siedmiu metrów. Plečnik, który pracował również przy przebudowie Zamku Praskiego dla prezydenta Tomáša Garrigue’a Masaryka, stworzył tutaj jeden z najważniejszych przykładów czeskiej architektury sakralnej XX wieku. Sady Svatopluka Čecha – spokojniejsza strona Vinohrad Z placu Jiřího z Poděbrad warto przejść jeszcze kilka minut do Sadów Svatopluka Čecha. To znacznie mniejszy i spokojniejszy park niż Riegrovy sady, otoczony eleganckimi kamienicami Vinohrad. Nie przychodzi się tutaj dla panoramy miasta czy wielkich zabytków – to przede wszystkim zielona przestrzeń służąca mieszkańcom dzielnicy do odpoczynku. Park nosi imię Svatopluka Čecha, jednego z najbardziej znanych czeskich pisarzy i poetów drugiej połowy XIX wieku. Jego nazwisko może być szczególnie ciekawe dla osób, które wcześniej odwiedziły praskie Stare Miasto. To właśnie Čech jest autorem satyrycznej powieści o panu Broučku – mieszkańcu Pragi, który w swoich niezwykłych podróżach trafia między innymi na Księżyc oraz do XV-wiecznej Pragi w czasach husyckich. W parku znajduje się również pomnik pisarza. Warto zatrzymać się przy nim na chwilę, zanim ruszymy dalej w stronę Korunní – jednej z najważniejszych ulic Vinohrad. Korunní – reprezentacyjna aleja Królewskich Vinohrad Z placu Jiřího z Poděbrad kierujemy się na ulicę Korunní. Jej nazwa oznacza „Koronna” i przypomina o czasach, kiedy dzielnica nosiła nazwę Královské Vinohrady. Korunní jest długą, reprezentacyjną arterią przecinającą znaczną część dzielnicy. Kursują nią tramwaje, ale mimo ruchu zachowała elegancki charakter. Po obu stronach ulicy stoją okazałe kamienice z przełomu XIX i XX wieku. Ich fasady pokazują, jak zamożną i ambitną miejscowością były niegdyś Królewskie Vinohrady. Nie trzeba znać historii architektury, aby docenić tutejszą zabudowę. Wystarczy spoglądać ponad witryny sklepów. Na elewacjach można znaleźć rzeźby, herby, mozaiki, dekoracje roślinne i fantazyjne obramowania okien. Korunní pokazuje również współczesne oblicze dzielnicy. Obok tradycyjnych czeskich lokali działają tutaj nowoczesne kawiarnie, restauracje serwujące kuchnie z różnych części świata oraz niewielkie sklepy prowadzone przez lokalnych przedsiębiorców. Sady Braci Čapków – kolejna zielona oaza Vinohrad  Sady Braci Čapków. Fot. Michał Dzieńdziura Z Korunní dochodzimy do parku Sady bratří Čapků, czyli Sadów Braci Čapków. Nazwa upamiętnia dwóch wybitnych czeskich twórców – pisarza Karela Čapka i jego starszego brata Josefa, malarza, pisarza oraz scenografa. Karel Čapek jest jednym z najbardziej znanych czeskich autorów XX wieku. To z jego sztuki „R.U.R.” pochodzi słowo „robot”, które weszło później do wielu języków świata. Sam termin miał zaproponować jego brat Josef. Niedaleko, już po stronie dzielnicy Vršovice, znajduje się także rodzinna willa braci Čapków. Podczas naszego spaceru pozostajemy jednak w niewielkim parku, który stanowi zieloną przerwę między zwartą zabudową Vinohrad. To mniej znana część dzielnicy, do której dociera niewielu turystów. Dzięki temu można tutaj zobaczyć bardziej codzienną Pragę – rodziców z dziećmi, spacerowiczów, mieszkańców wracających z zakupów i osoby odpoczywające na ławkach. Konstruktywistyczny Husův sbor i willa Kolbena
Idąc dalej, docieramy do jednego z najbardziej charakterystycznych przykładów architektury międzywojennej na Vinohradach – Husův sbor. Świątynia należy do Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego i powstała na początku lat 30. XX wieku według projektu Pavla Janáka, jednego z najważniejszych czeskich architektów swojej epoki. Budynek zdecydowanie różni się od bogato zdobionych kamienic, które oglądaliśmy wcześniej. Zamiast ornamentów i dekoracyjnych fasad mamy tutaj proste geometryczne formy, jasną elewację i charakterystyczną, wysoką wieżę. To świetny przykład tego, jak zmieniała się architektura Pragi w okresie międzywojennym. Sama obecność świątyni przypomina również o powstaniu Czechosłowackiego Kościoła Husyckiego. Utworzono go w 1920 roku, już po powstaniu niepodległej Czechosłowacji, w atmosferze silnych przemian społecznych i poszukiwania czeskiej tradycji religijnej odwołującej się między innymi do dziedzictwa Jana Husa. Stąd ruszamy dalej w dół po spokojnych zboczach Vinohrad, mijając między innymi willę Emila Kolbena – jednego z najwybitniejszych czeskich przemysłowców i pionierów elektrotechniki. Kolben był współtwórcą potęgi przemysłowej firmy ČKD, której nazwa przez dziesięciolecia była jednym z symboli czechosłowackiego przemysłu. Jego życie zakończyło się tragicznie – ze względu na żydowskie pochodzenie został deportowany przez nazistów do obozu koncentracyjnego w Terezínie, gdzie zmarł w 1943 roku. Willa Šalouna – tajemniczy dom praskiego rzeźbiarza  Willa Šalouna. Fot. Michał Dzieńdziura Kolejnym przystankiem jest Šalounova vila przy ulicy Slovenskiej. To dawna pracownia Ladislava Šalouna – rzeźbiarza znanego przede wszystkim jako autor monumentalnego pomnika Jana Husa na Rynku Staromiejskim. Kiedy Šaloun otrzymał zamówienie na wykonanie pomnika, potrzebował pracowni wystarczająco dużej, aby przygotować jego monumentalne elementy. W latach 1908–1911 powstał więc niezwykły dom połączony z atelier. Budynek wygląda trochę jak tajemnicza świątynia sztuki. Znajdziemy na nim symboliczne dekoracje, rzeźby i elementy nawiązujące do secesji. Šaloun był nie tylko rzeźbiarzem, lecz także człowiekiem zainteresowanym spirytyzmem i ezoteryką. W jego pracowni spotykali się artyści oraz przedstawiciele praskiego życia intelektualnego. Obecnie obiekt należy do praskiej Akademii Sztuk Pięknych i nie funkcjonuje jak muzeum otwarte codziennie dla zwiedzających. Wnętrza bywają udostępniane podczas specjalnych wydarzeń. Nawet jeśli willę zobaczymy tylko z zewnątrz, warto tutaj przyjść – jest to jeden z najbardziej oryginalnych i najmniej znanych budynków na Vinohradach. Grébovka – park, willa i winnica w środku Pragi  Sztuczna grota z fontanną w parku Grébovka. Fot. Michał Dzieńdziura Od willi Šalouna kierujemy się na południe do Havlíčkovych sadów, znanych powszechnie jako Grébovka. Jest to jeden z najbardziej niezwykłych parków w Pradze i miejsce, w którym historia Vinohrad zatacza koło. Park powstał w drugiej połowie XIX wieku dla przemysłowca Moritza Gröbego. Na terenie dawnej winnicy zbudował on okazałą neorenesansową willę otoczoną ogrodem w stylu angielskim. Od jego nazwiska pochodzi popularna nazwa całego założenia – Grébovka. W parku warto zobaczyć przede wszystkim Gröbeho vilę, sztuczną grotę, fontannę, drewniany pawilon oraz tarasy winnicy. Grota wygląda jak romantyczna ruina wykuta w skale, choć w rzeczywistości została zaprojektowana jako dekoracyjny element prywatnego ogrodu. Koniec na Náměstí Míru  Plac Náměstí Míru z kościołem św. Ludmiły. Fot. Michał Dzieńdziura Z Grébovki wracamy w stronę centrum dzielnicy. Możemy przejść ulicami Rybalkova, Americká lub Jana Masaryka, podziwiając po drodze kolejne vinohradzkie kamienice. Spacer kończymy na Náměstí Míru, czyli placu Pokoju. Plac jest uznawany za serce Vinohrad. Jego dominantą jest neogotycki kościół świętej Ludmiły z dwiema strzelistymi wieżami. Święta Ludmiła była babcią świętego Wacława i jedną z najważniejszych postaci związanych z początkami czeskiego chrześcijaństwa. Przy placu stoją również Teatr na Vinohradach oraz reprezentacyjny Národní dům na Vinohradech. W okresie adwentu odbywa się tutaj jeden z najbardziej lubianych przez mieszkańców jarmarków bożonarodzeniowych. Pod placem znajduje się stacja zielonej linii metra A. Ruchome schody prowadzące na peron należą do najdłuższych w Unii Europejskiej, ponieważ Náměstí Míru jest najgłębiej położoną stacją praskiego metra. To wygodne miejsce, aby zakończyć spacer i wrócić do hotelu albo kontynuować zwiedzanie centrum. Informacje praktyczne Cała trasa ma około 7–8 kilometrów. Na jej przejście warto przeznaczyć co najmniej trzy godziny, a jeśli planujecie odpoczynek w parkach, wizytę w kawiarni lub posiłek – nawet pół dnia. Najlepszą porą na spacer jest wiosna, lato lub wczesna jesień. W pogodny dzień warto zaplanować przejście przez Riegrovy sady późnym popołudniem, kiedy światło nad Zamkiem Praskim jest najpiękniejsze. Początek trasy: Muzeum Narodowe, stacja metra Muzeum Koniec trasy: Náměstí Míru, stacja metra linii A Długość: około 7–8 km Czas przejścia: około 3–4 godzin Trudność: łatwa, ale trasa obejmuje kilka podejść i zejść Najważniejsze miejsca: Vinohradská, Riegrovy sady, Polská, Jiřího z Poděbrad, Korunní, Sady Braci Čapków, willa Šalouna, Grébovka i Náměstí Míru Czy warto odwiedzić praskie Vinohrady? Vinohrady polecam szczególnie osobom, które były już na Starym Mieście i chcą poznać mniej oczywistą Pragę. Nie znajdziemy tutaj tłumów przed zegarem astronomicznym ani niekończącego się szeregu sklepów z pamiątkami. Zamiast tego są piękne kamienice, lokalne kawiarnie, zielone parki i zwyczajne życie miasta. To właśnie podczas takiego spaceru można zrozumieć, że Praga nie kończy się na Moście Karola. Vinohrady są eleganckie, ale nie mają muzealnego charakteru. Pozostają żywą dzielnicą, w której historia, architektura i współczesne życie przenikają się na każdym kroku. Jeśli chcecie lepiej poznać Pragę, jej historię, zabytki i mniej oczywiste zakątki, zapraszam również na moje wycieczki po Pradze w języku polskim. AutorNazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.
0 Komentarze
Odpowiedz |
