Przejdź do treści
Polski Przewodnik po Pradze
Menu

Kazimierz Wielki w Pradze w 1356 roku. Układy z cesarzem i praska miłość

Kazimierz Wielki w Pradze w 1356 roku. Układy z cesarzem i praska miłość

Wiosną 1356 roku Kazimierz Wielki przyjechał do Pragi na spotkanie z Karolem IV. Polski król miał do załatwienia sprawy dotyczące Śląska, Mazowsza i współpracy z potężnym sąsiadem. Pobyt zapisał się jednak również w jego życiu prywatnym. To właśnie z tą wizytą wiąże się znajomość z Krystyną Rokiczaną, praską mieszczką, którą później poślubił.

Polityka i sprawy rodzinne splatały się w tej historii wyjątkowo mocno. Żeby zrozumieć znaczenie praskiego spotkania, trzeba cofnąć się o trzy lata, do ślubu Karola IV z Anną świdnicką.

Małżeństwo, które otwierało drogę do Świdnicy i Jawora

W 1353 roku Karol IV poślubił Annę świdnicką, córkę zmarłego księcia Henryka II i bratanicę Bolka II świdnickiego. Bolko władał księstwem świdnicko-jaworskim i nie miał dzieci. Anna była przewidziana na jego dziedziczkę.

Dla Karola był to bardzo korzystny związek. Księstwo pozostawało poza czeską zależnością lenną, podczas gdy pozostałe śląskie księstwa zostały już podporządkowane Luksemburgom. Małżeństwo otwierało drogę do pozyskania tych ziem przez dziedziczenie.

Układ sukcesyjny przewidywał, że w razie bezpotomnej śmierci Bolka jego ziemie przypadną Annie i jej potomkom. Książę zachowywał jednak władzę do końca życia, a po nim dożywotnie władanie miała sprawować jego żona Agnieszka.

Karolowi zależało również na politycznej akceptacji Kazimierza Wielkiego. Polski król był blisko związany z rodziną świdnickich Piastów: babka Anny, Kunegunda, była jego siostrą. Rezygnacja Kazimierza z własnych pretensji pomagała zabezpieczyć przyszłe dziedzictwo Luksemburgów. 

Skąd czeskie prawa do odległego Mazowsza?

Drugą ważną sprawą było Mazowsze. Choć leżało daleko od Czech, Luksemburgowie mieli podstawy do wysuwania roszczeń do zwierzchnictwa nad tamtejszymi ziemiami.

Ich źródłem były wydarzenia z 1329 roku. Jan Luksemburski, ojciec Karola IV, prowadził wówczas działania wojenne w sojuszu z Krzyżakami. Pod naciskiem jego wojsk książę Wacław płocki złożył mu hołd lenny. Zachował swoje księstwo, ale uznał zwierzchnictwo czeskiego monarchy.

Po śmierci syna Wacława, Bolesława III, w 1351 roku Kazimierz przejął część jego ziem. Pozostawały jednak prawa lenne Luksemburgów, które polski król musiał uregulować, aby zabezpieczyć własną pozycję na Mazowszu. 

Przyjazd do miasta Karola IV

Kazimierz przybył do Pragi pod koniec kwietnia 1356 roku. Jego gospodarzem był władca, który rok wcześniej otrzymał w Rzymie koronę cesarską.

Praga przechodziła wówczas wielką przemianę. Od 1344 roku na zamku powstawała gotycka katedra św. Wita. W 1348 roku Karol założył Nowe Miasto i uniwersytet. Polski król odwiedzał więc miasto, którego rosnące znaczenie było widoczne zarówno w nowych budowlach, jak i w powstających instytucjach.

Nie mógł natomiast przejechać przez Most Karola. Budowa tej przeprawy rozpoczęła się dopiero w 1357 roku, rok po jego wizycie. Starszy most Judyty został zniszczony przez powódź w 1342 roku. Dzisiejszy widok kamiennego mostu prowadzącego w stronę zamku nie należał jeszcze do Pragi, którą oglądał Kazimierz. 

Co ustalono 1 maja 1356 roku?

Najważniejszym udokumentowanym momentem pobytu był 1 maja. Wystawione tego dnia akty regulowały wzajemne zobowiązania obu monarchów.

Kazimierz zrzekł się na rzecz Karola IV i Korony Czeskiej praw do księstw świdnickiego i jaworskiego. Nie oddawał ziem, którymi sam rządził. Rezygnował z praw i pretensji do władztwa swoich krewnych, wspierając rozwiązanie przygotowane w związku ze ślubem Karola i Anny.

Porozumienie obejmowało także prawa do Byczyny i Kluczborka oraz rozliczenia zobowiązań dłużnych. Karol IV rezygnował z kolei z praw do zwierzchnictwa nad księstwem płockim i pozostałymi księstwami mazowieckimi.

Odnowiono również postanowienia pokoju namysłowskiego z 1348 roku. Współpraca obu monarchów miała znaczenie dla bezpieczeństwa Polski, także w stosunkach z zakonem krzyżackim i Brandenburgią.

Każdy z władców zabezpieczał zatem własne interesy. Kazimierz usuwał czeskie pretensje do Mazowsza, a Karol wzmacniał podstawy przyszłego przejęcia świdnicko-jaworskiego dziedzictwa. 

Uroczystości i opowieść o polskim siłaczu

Z praskim pobytem Kazimierza wiąże się także opowieść o Stanisławie Ciołku, rycerzu słynącym z niezwykłej siły.

Spisane w XV wieku „Spominki o Ciołkach” przedstawiają jego pojedynek z czeskim siłaczem podczas uroczystości związanych z Kazimierzem i Krystyną Rokiczaną. Według tego przekazu Ciołek objął przeciwnika i ścisnął go tak mocno, że ten zmarł.

Był to jeden z ostatnich wyczynów przypisywanych Ciołkowi. Jeszcze w tym samym, 1356 roku rycerz poległ w walkach z Tatarami pod Włodzimierzem Wołyńskim.

Krystyna Rokiczana, mieszczka u boku króla

Z wizytą w 1356 roku wiąże się poznanie Krystyny Rokiczany. Była wdową należącą do zamożnego praskiego mieszczaństwa. Za jej pierwszego męża przyjmuje się Mikołaja z Rokycan, kupca i praskiego ławnika.

Wybór mieszczki na królewską żonę był bardzo nietypowy. Od monarchy oczekiwano małżeństwa z przedstawicielką dynastii, które przyniesie sojusz i zapewni prawowitych następców. Związek Kazimierza z Krystyną historycy określają jako morganatyczny, czyli nierówny stanem.

Poważniejszą przeszkodą prawną było trwające małżeństwo króla z Adelajdą heską. Nie zostało ono unieważnione, dlatego późniejszy ślub z Krystyną miał charakter bigamiczny.

Krystyna utrzymywała również kontakty z Karolem IV. W zachowanym liście z lipca 1357 roku tytułowała się królową Polski i deklarowała gotowość wpływania na męża zgodnie z interesami cesarza. Praska znajomość miała więc konsekwencje wykraczające poza prywatne życie Kazimierza. 

Od porozumienia do ślubu z wnuczką Kazimierza

Układy praskie nie zapewniły trwałej zgodności interesów. W 1362 roku Kazimierz znalazł się w koalicji przeciwników Karola IV, obok Ludwika Węgierskiego i Rudolfa IV Habsburga. Wzrost potęgi Luksemburgów ponownie budził obawy sąsiednich władców.

W lipcu tego samego roku zmarła Anna świdnicka. Karol został wdowcem, a kolejne małżeństwo dawało mu możliwość poprawy stosunków z polskim królem.

21 maja 1363 roku w Krakowie poślubił Elżbietę pomorską, córkę Bogusława V i Elżbiety Kazimierzówny, a więc wnuczkę Kazimierza Wielkiego. Więź łącząca obu monarchów stała się znacznie bliższa.

Ślub przypieczętował ponowne zbliżenie i pomagał osłabić koalicję przeciwników cesarza. Był odpowiedzią na nową sytuację polityczną. Relacje Kazimierza i Karola przechodziły od współpracy do rywalizacji, a następnie do kolejnego porozumienia, tym razem umocnionego małżeństwem. 

Dziedzictwo, na które trzeba było poczekać

Śmierć Anny świdnickiej nie przekreśliła wcześniejszych ustaleń. Prawa do dziedziczenia zachowali jej potomkowie, wśród nich syn Karola IV, przyszły król Wacław IV.

Bolko II żył do 1368 roku, a po jego śmierci dożywotnie władanie zachowała wdowa Agnieszka. Dopiero po jej śmierci w 1392 roku księstwo przeszło pod bezpośrednie panowanie czeskich monarchów. 

Wizyta Kazimierza w Pradze była jednym z etapów tych wieloletnich przemian. Spotkały się w niej sprawy śląskiego dziedzictwa, odległego Mazowsza i królewskich małżeństw. Obok dokumentów wystawionych przez monarchów pozostały również historie praskiej mieszczki i polskiego siłacza, które nadają temu politycznemu spotkaniu znacznie bardziej osobisty charakter.

Autor

Nazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.

Wróć do bloga ←