Pomnik Woodrowa Wilsona w Pradze - dlaczego przed Dworcem Głównym stoi amerykański prezydent?

Tuż przed Dworcem Głównym w Pradze, w niewielkim parku, stoi pomnik, który na pierwszy rzut oka może zaskakiwać. Przedstawia bowiem nie czeskiego króla, cesarza czy bohatera narodowego, lecz amerykańskiego prezydenta - Woodrowa Wilsona.

Co wspólnego miał prezydent Stanów Zjednoczonych z Pragą? Dlaczego Czesi postawili mu pomnik w jednym z najbardziej reprezentacyjnych miejsc swojej stolicy? I dlaczego przez kilkadziesiąt lat jego monumentu w ogóle tutaj nie było?

Historia pomnika Wilsona to opowieść o narodzinach Czechosłowacji, wdzięczności wobec Ameryki, nazistowskiej okupacji i powrocie do demokracji.

Kim był Woodrow Wilson i dlaczego Czesi go uwielbiali?

Woodrow Wilson był 28. prezydentem Stanów Zjednoczonych, sprawującym urząd w latach 1913-1921. Odegrał ważną rolę w kształtowaniu powojennej Europy po zakończeniu I wojny światowej.

W styczniu 1918 roku przedstawił słynny program czternastu punktów, który miał stać się podstawą przyszłego pokoju. Jednym z jego założeń było zapewnienie narodom Austro-Węgier możliwości autonomicznego rozwoju.

Dla Czechów i Słowaków, którzy od pokoleń żyli pod panowaniem Habsburgów, była to niezwykle ważna deklaracja. Ich przywódcy, na czele z Tomášem Garrigue Masarykiem, zabiegali jednak o coś więcej - o powstanie całkowicie niepodległego państwa.

Wilson początkowo nie domagał się rozpadu monarchii habsburskiej. Dopiero w kolejnych miesiącach 1918 roku amerykańska polityka zaczęła zdecydowanie popierać aspiracje niepodległościowe Czechów i Słowaków.

28 października 1918 roku ogłoszono powstanie niepodległej Czechosłowacji.

Dla wielu jej mieszkańców Wilson stał się symbolem wolności i jednym z zagranicznych polityków, którym zawdzięczali odzyskanie własnego państwa.

Dworzec Wilsona - amerykański prezydent patronem praskiej stacji

Wdzięczność wobec Wilsona była tak wielka, że jego imieniem nazwano najważniejszy dworzec kolejowy w Pradze.

W 1919 roku dotychczasowy Dworzec Franciszka Józefa otrzymał nazwę Wilsonovo nádraží, czyli Dworzec Wilsona.

Był to niezwykły gest. W samym centrum europejskiej stolicy uhonorowano urzędującego amerykańskiego prezydenta, który nigdy nie odwiedził Pragi.

Dzisiaj oficjalna nazwa stacji to Praha hlavní nádraží, czyli Praga Dworzec Główny. 

Co ciekawe, dawna nazwa nie zniknęła całkowicie z praskiej przestrzeni miejskiej. Tuż obok dworca przebiega ruchliwa arteria komunikacyjna Wilsonova, również upamiętniająca amerykańskiego prezydenta.

Pierwszy pomnik Wilsona - symbol niepodległej Czechosłowacji

Pierwszy pomnik Woodrowa Wilsona odsłonięto w Pradze 4 lipca 1928 roku, w amerykańskie Święto Niepodległości.

Pomnik powstał dzięki zaangażowaniu Amerykanów czeskiego i słowackiego pochodzenia, którzy w ten sposób chcieli uczcić człowieka kojarzonego z odzyskaniem niepodległości przez ich ojczyznę.

Nie był to jedynie monument poświęcony zagranicznemu politykowi. Dla młodego państwa stanowił również przypomnienie, że niepodległość Czechosłowacji była częścią wielkich przemian politycznych, które nastąpiły w Europie po I wojnie światowej.

Dlaczego naziści zniszczyli pomnik Wilsona?

Historia monumentu przybrała dramatyczny obrót podczas II wojny światowej.

W marcu 1939 roku wojska niemieckie zajęły Pragę, a ziemie czeskie znalazły się pod okupacją nazistowską jako Protektorat Czech i Moraw.

Dla niemieckich okupantów pomnik amerykańskiego prezydenta był niewygodnym symbolem. Przypominał o demokratycznej Czechosłowacji, jej niepodległości i politycznych związkach ze Stanami Zjednoczonymi.

12 grudnia 1941 roku, dzień po wypowiedzeniu przez Niemcy wojny Stanom Zjednoczonym, naziści zniszczyli pomnik Wilsona.

Zniszczenie monumentu miało wymiar symboliczny. Naziści chcieli wymazać z przestrzeni publicznej ślady demokratycznej Czechosłowacji i jej związków z zachodnimi demokracjami.

Po zakończeniu wojny pomnik nie wrócił na swoje miejsce. W 1948 roku władzę w Czechosłowacji przejęli komuniści, a państwo znalazło się w radzieckiej strefie wpływów. Przywrócenie pomnika amerykańskiego prezydenta nie było politycznym priorytetem nowych władz.

Przez następne dziesięciolecia historia Wilsona stopniowo znikała z oficjalnej narracji o powstaniu Czechosłowacji.

Powrót Wilsona do Pragi po 70 latach

W uroczystości uczestniczyli między innymi były prezydent Czech Václav Havel oraz Madeleine Albright, urodzona w Pradze była sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych.

Co ciekawe, wewnątrz odtworzonego monumentu umieszczono kapsułę czasu, zawierającą dokumenty i fotografie związane z jego historią oraz odbudową.

U stóp pomnika znajduje się również tak zwana Droga Wolności (Walk of Freedom), upamiętniająca osoby, które wsparły finansowo jego rekonstrukcję.

Powrót Wilsona miał nie tylko wymiar historyczny, lecz także symboliczny. Przypominał o demokratycznych tradycjach Czechosłowacji oraz o relacjach Czech ze Stanami Zjednoczonymi.

Gdzie znajduje się pomnik Wilsona w Pradze?

Pomnik znajduje się w parku Vrchlickiego (Vrchlického sady), przed zabytkową częścią Dworca Głównego w Pradze.

Jeśli przyjeżdżacie do miasta pociągiem, warto poświęcić kilka minut, aby go zobaczyć. Najłatwiej dotrzeć do niego od strony hali głównej, kierując się po wyjściu na zewnątrz w kierunku miasta.

Warto przy okazji zwrócić uwagę na sam zabytkowy dworzec, który znajduje się górnym poziomie. Jego secesyjna część, zaprojektowana przez Josefa Fantę, należy do najpiękniejszych przykładów architektury kolejowej w Pradze.

Co pomnik Wilsona mówi nam o historii Czech?

W czasach pierwszej republiki Wilson był symbolem wolności i wdzięczności wobec Ameryki. Podczas okupacji nazistowskiej jego pomnik został zniszczony. W okresie komunizmu nie zdecydowano się na jego odbudowę. Dopiero demokratyczne Czechy przywróciły go do przestrzeni publicznej.

Dzisiaj wielu turystów mija pomnik w drodze na dworzec, nie zastanawiając się nawet, kogo przedstawia. Tymczasem kryje się za nim historia jednego z najważniejszych momentów w dziejach Czech - narodzin niepodległej Czechosłowacji.

Warto też pamiętać, że Woodrow Wilson odegrał istotną rolę również w historii Polski. Trzynasty punkt jego programu pokojowego z 1918 roku wprost postulował utworzenie niepodległego państwa polskiego z dostępem do morza.

Dlatego pomnik Wilsona w Pradze przypomina o wydarzeniach, które zmieniły losy nie tylko Czechów i Słowaków, ale także Polaków.

Autor

Nazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.