Don Giovanni Mozarta - opera, która miała premierę w Pradze. Historia i streszczenie fabuły

Czy wiecie, że jedna z najsłynniejszych oper w historii muzyki miała swoją światową premierę właśnie w Pradze? 29 października 1787 roku w Teatrze Stanowym po raz pierwszy wystawiono Don Giovanniego Wolfganga Amadeusza Mozarta. Kompozytor osobiście poprowadził orkiestrę, a praska publiczność przyjęła jego nowe dzieło z entuzjazmem.

Dzisiaj Don Giovanniego można zobaczyć w tym samym teatrze, dla którego opera została skomponowana. To wyjątkowa okazja, aby posłuchać muzyki Mozarta w miejscu jej pierwszego wykonania.

Jeśli planujecie wybrać się na przedstawienie, warto wcześniej poznać historię opery i jej fabułę. Choć muzyka Mozarta zachwyca nawet bez znajomości włoskiego, zrozumienie relacji między bohaterami sprawia, że spektakl staje się znacznie ciekawszy.

Mozart i Praga - historia niezwykłej sympatii

Wiedeń był miastem, w którym Mozart mieszkał i pracował przez ostatnią dekadę swojego życia. Jednak to właśnie w Pradze jego muzyka spotkała się z wyjątkowo entuzjastycznym przyjęciem.

W grudniu 1786 roku wystawiono tutaj Wesele Figara. Opera zdobyła ogromną popularność, a jej melodie rozbrzmiewały nie tylko w teatrze, ale również w praskich salonach i na ulicach miasta.

Na początku 1787 roku Mozart przyjechał do Pragi, aby osobiście przekonać się o swoim sukcesie. Został przyjęty niemal jak gwiazda. Występował, spotykał się z miejscowymi muzykami i uczestniczył w życiu towarzyskim miasta.

Z jego pobytem wiąże się słynne powiedzenie przypisywane kompozytorowi:

„Moi prażanie mnie rozumieją”.

Sukces Wesela Figara przyczynił się do zamówienia u Mozarta kolejnej opery dla praskiego teatru. Tak rozpoczęła się historia Don Giovanniego.

Światowa premiera Don Giovanniego - 29 października 1787 roku

Mozart stworzył nowe dzieło we współpracy z włoskim librecistą Lorenzo Da Ponte, z którym pracował już przy Weselu Figara.

Inspiracją była legenda Don Juana - hiszpańskiego uwodziciela, który bez skrupułów zdobywa kobiety, oszukuje ludzi i lekceważy wszelkie zasady moralne.

Opera otrzymała tytuł Il dissoluto punito, ossia il Don Giovanni, czyli „Ukarany rozpustnik, czyli Don Giovanni”. Łączy komedię, dramat, erotyczne napięcie, przemoc i elementy nadprzyrodzone.

Światowa premiera odbyła się 29 października 1787 roku w Teatrze Nostitza, dzisiejszym Teatrze Stanowym (Stavovské divadlo). Przedstawienie zakończyło się sukcesem.

Mozart miał wówczas zaledwie 31 lat. Pozostały mu już tylko cztery lata życia.

Teatr Stanowy - miejsce, w którym historia wciąż żyje

Teatr Stanowy został otwarty w 1783 roku i należy do nielicznych zachowanych europejskich teatrów, które osobiście znał Mozart.

Jego eleganckie wnętrze, charakterystyczne loże i historyczna atmosfera pozwalają wyobrazić sobie wieczór premiery z 1787 roku. Choć budynek przechodził remonty i modernizacje, nadal pozostaje jednym z najważniejszych miejsc związanych z życiem kompozytora.

O czym opowiada opera Don Giovanni?

Akcja rozgrywa się w Hiszpanii. Tytułowy bohater to arystokrata, który całe życie podporządkował uwodzeniu kobiet, zabawie i zaspokajaniu własnych zachcianek.

Don Giovanni jest czarujący, odważny i inteligentny, ale jednocześnie egoistyczny, bezwzględny i niezdolny do poczucia winy.

Towarzyszy mu służący Leporello, który często krytykuje zachowanie swojego pana, choć sam nie potrafi się od niego uwolnić.

Opera składa się z dwóch aktów, a jej fabuła rozwija się wokół kolejnych oszustw Don Giovanniego oraz prób wymierzenia mu sprawiedliwości.

Najważniejsi bohaterowie

• Don Giovanni - bogaty arystokrata, uwodziciel i główny bohater opery.

• Leporello - jego służący, komentujący z ironią wybryki swojego pana.

• Donna Anna - arystokratka, której ojciec ginie z ręki Don Giovanniego.

• Don Ottavio - narzeczony Donny Anny, pragnący pomóc jej w uzyskaniu sprawiedliwości.

• Donna Elvira - kobieta uwiedziona i porzucona przez Don Giovanniego, rozdarta między miłością a gniewem.

• Zerlina - młoda wieśniaczka, którą Don Giovanni próbuje uwieść w dniu jej ślubu.

• Masetto - narzeczony Zerliny, zazdrosny o zainteresowanie arystokraty.

• Komandor - ojciec Donny Anny, którego śmierć uruchamia całą historię.

Akt I - uwodziciel

Nocne spotkanie, które kończy się tragedią

Opera rozpoczyna się nocą, przed pałacem Komandora. Leporello czeka na swojego pana, Don Giovanniego, który zakradł się do komnaty Donny Anny, córki właściciela pałacu.

Kobieta początkowo bierze go za swojego narzeczonego, Don Ottavia, ale szybko orientuje się, że ma do czynienia z obcym mężczyzną. Don Giovanni próbuje zmusić ją do zbliżenia seksualnego. Donna Anna stawia opór, a gdy udaje jej się uwolnić, rusza za uciekającym napastnikiem, próbując odkryć jego tożsamość.

Na krzyki córki przybiega Komandor i wyzywa nieznajomego na pojedynek. Don Giovanni śmiertelnie go rani, po czym ucieka wraz z Leporellem.

Donna Anna wraca z narzeczonym, Don Ottaviem. Odkrywają ciało jej ojca i przysięgają odnaleźć mordercę.

Donna Elvira i słynny katalog kochanek

W kolejnej scenie poznajemy Donnę Elvirę, kobietę, którą Don Giovanni wcześniej uwiódł, obiecał jej miłość, a następnie porzucił.

Elvira wciąż darzy go uczuciem, ale jednocześnie pragnie zemsty za doznane upokorzenie.

Don Giovanni pozostawia ją pod opieką Leporella, który pokazuje kobiecie katalog miłosnych podbojów swojego pana. W słynnej arii Madamina, il catalogo è questo wylicza jego kochanki z różnych krajów Europy:

• 640 kobiet we Włoszech,

• 231 w Niemczech,

• 100 we Francji,

• 91 w Turcji,

• 1003 w Hiszpanii.

Łącznie daje to 2065 kobiet!

Scena ma komiczny charakter, ale jednocześnie pokazuje, jak Don Giovanni traktuje kobiety - jak kolejne zdobycze, a nie osoby posiadające uczucia.

Don Giovanni próbuje uwieść pannę młodą

Następnie akcja przenosi się na wiejskie wesele.

Zerlina i Masetto przygotowują się do ślubu. Don Giovanni dostrzega młodą pannę i natychmiast postanawia ją uwieść.

Wykorzystuje swoją wysoką pozycję społeczną, aby pozbyć się Masetta i zostać z Zerliną sam na sam.

Wtedy rozbrzmiewa jeden z najsłynniejszych duetów operowych - Là ci darem la mano, czyli „Tam podamy sobie ręce”.

Don Giovanni obiecuje dziewczynie miłość i wspólne życie. Zerlina jest zaintrygowana, ale również niepewna. W ostatniej chwili pojawia się Donna Elvira i ostrzega ją przed uwodzicielem.

Bohaterowie poznają prawdę

Don Giovanni spotyka Donnę Annę i Don Ottavia. Próbuje zachowywać się jak niewinny arystokrata, ale Donna Elvira publicznie oskarża go o oszustwa.

Wkrótce Donna Anna rozpoznaje w nim mężczyznę, który wtargnął do jej pokoju w noc śmierci ojca, i uświadamia sobie, że to on zabił Komandora.

Od tej chwili bohaterowie mają wspólny cel - doprowadzić Don Giovanniego do odpowiedzialności za jego czyny.

Bal, maski i próba wykorzystania Zerliny

Don Giovanni organizuje przyjęcie w swoim pałacu. Zaprasza również Zerlinę i Masetta, licząc na kolejną okazję do zbliżenia się do młodej kobiety.

Na bal przybywają Donna Anna, Don Ottavio i Donna Elvira, ukryci za maskami. Chcą zdemaskować gospodarza.

Podczas zabawy Don Giovanni odprowadza Zerlinę do osobnego pomieszczenia i próbuje zmusić ją do zbliżenia seksualnego. Dziewczyna zaczyna krzyczeć i wzywać pomocy.

Goście ruszają jej na ratunek, ale Don Giovanni oskarża o napaść Leporella, udając, że właśnie uratował dziewczynę przed własnym służącym.

Nikt jednak nie wierzy w jego niewinność. Donna Anna, Don Ottavio i Donna Elvira zdejmują maski i otwarcie oskarżają go o zbrodnie.

Mimo narastającego zagrożenia Don Giovanniemu udaje się uciec.

Tak kończy się pierwszy akt.

Akt II - przebieranki, zemsta i spotkanie z zaświatami

Don Giovanni zamienia się ubraniami z Leporellem

Drugi akt rozpoczyna się sprzeczką Don Giovanniego z jego służącym. Leporello ma już dość niebezpiecznych przygód i grozi odejściem, ale pan przekonuje go do pozostania, wręczając mu pieniądze.

Don Giovanni chce tym razem uwieść służącą Donny Elviry. Aby wzbudzić jej zaufanie, zamienia się ubraniami z Leporellem.

Don Giovanni postanawia uwieść służącą Donny Elviry. Aby odwrócić uwagę jej pani, zamienia się ubraniami z Leporellem. Gdy pojawia się Elvira, Don Giovanni ukrywa się w ciemności i zapewnia ją o swojej miłości, udając skruszonego kochanka. Kobieta bierze przebranego Leporella za Don Giovanniego i odchodzi z nim, przekonana, że ukochany do niej wrócił. Dzięki temu Don Giovanni może bez przeszkód zająć się uwodzeniem służącej.

Tymczasem prawdziwy Don Giovanni pozostaje na miejscu i śpiewa serenadę pod oknem jej służącej.

Don Giovanni bije Masetta

Pojawia się Masetto wraz z grupą wieśniaków. Mężczyźni szukają Don Giovanniego, aby ukarać go za próbę wykorzystania Zerliny.

Nie wiedzą jednak, że stoją przed samym arystokratą, przebranym za Leporella.

Don Giovanni udaje, że pomoże im w poszukiwaniach. Podstępem odsyła pozostałych mężczyzn, pozostając sam na sam z Masettem. Następnie odbiera mu broń i dotkliwie go bije.

Rannego Masetta odnajduje Zerlina, która pociesza ukochanego i zapewnia go o swoich uczuciach.

Leporello zostaje wzięty za Don Giovanniego

Tymczasem Leporello, nadal ubrany w strój swojego pana, próbuje uwolnić się od Donny Elviry.

Wkrótce spotykają Donnę Annę, Don Ottavia, Zerlinę i Masetta. Wszyscy są przekonani, że mają przed sobą Don Giovanniego, którego od dawna próbują schwytać.

Przerażony Leporello ujawnia swoją prawdziwą tożsamość, błaga o litość i wykorzystując zamieszanie, ucieka.

Don Ottavio postanawia zwrócić się do władz, aby doprowadzić do ukarania Don Giovanniego.

Donna Anna odkłada ślub

Don Ottavio pragnie poślubić Donnę Annę i zapewnić jej spokojne życie po tragicznej śmierci ojca. Kobieta nie jest jednak gotowa na ślub.

Wciąż przeżywa żałobę i prosi narzeczonego o cierpliwość, zapewniając go o swojej miłości.

Ich relacja stanowi wyraźny kontrast dla postępowania Don Giovanniego. Don Ottavio jest wierny i cierpliwy, podczas gdy arystokrata traktuje kobiety jak kolejne zdobycze.

Cmentarz i tajemniczy głos

Jedna z najważniejszych scen opery rozgrywa się nocą na cmentarzu.

Don Giovanni spotyka Leporella i opowiada mu o swoich kolejnych miłosnych przygodach. Mężczyźni trafiają przed pomnik Komandora, którego Don Giovanni zabił na początku historii.

Nagle kamienna statua przemawia, ostrzegając arystokratę, że jego życie dobiega końca.

Don Giovanni reaguje drwiną i każe przerażonemu Leporellowi zaprosić posąg na kolację.

Ku ich zdumieniu kamienna postać porusza głową, przyjmując zaproszenie.

Od tego momentu komediowe intrygi ustępują miejsca mrocznej opowieści o winie, karze i nieuchronności śmierci.

Ostatnia kolacja Don Giovanniego

W finałowej scenie Don Giovanni ucztuje w swoim pałacu. Na stole pojawiają się potrawy, gra muzyka, a bohater zachowuje się tak, jakby nic nie mogło zagrozić jego beztroskiemu życiu.

Przybywa Donna Elvira, która po raz ostatni błaga go o zmianę postępowania. Don Giovanni wyśmiewa jej prośby i odmawia poprawy.

Elvira odchodzi, ale po chwili słychać jej przerażony krzyk. Leporello, wysłany, aby sprawdzić, co się wydarzyło, również wraca śmiertelnie przestraszony.

Do pałacu przybył bowiem kamienny posąg Komandora.

Don Giovanni zaprasza niezwykłego gościa do stołu, ale statua nie przyszła po to, aby ucztować. Żąda od arystokraty okazania skruchy.

Don Giovanni odmawia.

Komandor wyciąga do niego rękę. Gdy arystokrata ją ściska, czuje przerażający chłód i zaczyna rozumieć, że znalazł się w obliczu siły, której nie potrafi pokonać.

Statua ponownie żąda, aby żałował swoich czynów, ale Don Giovanni pozostaje nieugięty.

W końcu Komandor znika, a Don Giovanniego otaczają piekielne płomienie i demony, które porywają go do piekła.

Co dzieje się z pozostałymi bohaterami?

W końcowej scenie pozostali bohaterowie przybywają do pałacu, szukając Don Giovanniego. Leporello opowiada im o przerażającym spotkaniu z kamiennym Komandorem.

Każdy z bohaterów postanawia rozpocząć nowy etap życia.

Donna Anna prosi Don Ottavia, aby odłożyli ślub o kolejny rok, ponieważ potrzebuje czasu na żałobę po ojcu.

Donna Elvira postanawia wycofać się do klasztoru.

Zerlina i Masetto wracają do wspólnego życia, a Leporello zamierza poszukać nowego pana.

Opera kończy się morałem przypominającym, że ci, którzy czynią zło, muszą liczyć się z konsekwencjami.

Niektóre współczesne inscenizacje pomijają tę scenę i kończą przedstawienie na dramatycznym zniknięciu Don Giovanniego.

Najsłynniejsze arie Don Giovanniego - na co zwrócić uwagę podczas spektaklu?

Nawet jeśli nie znacie się na operze, niektóre melodie Mozarta mogą zabrzmieć znajomo.

1. Madamina, il catalogo è questo - aria katalogowa Leporella

Jedna z najbardziej humorystycznych scen, w której służący wylicza miłosne podboje swojego pana.

2. Là ci darem la mano - duet Don Giovanniego i Zerliny

Piękna, pozornie romantyczna melodia towarzysząca próbie uwiedzenia młodej dziewczyny.

3. Fin ch'han dal vino - aria szampańska Don Giovanniego

Niezwykle energiczna aria, w której bohater nakazuje przygotować wielką zabawę.

4. Deh, vieni alla finestra - serenada Don Giovanniego

Delikatna pieśń miłosna śpiewana pod oknem kobiety, którą bohater próbuje zdobyć. Don Giovanni akompaniuje sobie na mandolinie.

5. Don Giovanni, a cenar teco - finał ze statuą Komandora

Jeden z najbardziej dramatycznych momentów w całej twórczości Mozarta. Spotkanie bohatera z kamiennym posągiem staje się symbolicznym sądem nad jego życiem.

Czy Don Giovanni jest komedią, czy tragedią?

Mozart określił swoje dzieło jako dramma giocoso, czyli dramat o charakterze komicznym.

Z jednej strony mamy zabawne sytuacje, przebieranki, nieporozumienia i błyskotliwe dialogi. Szczególnie Leporello wnosi do historii dużo humoru.

Z drugiej strony opera rozpoczyna się morderstwem, przedstawia manipulację i przemoc, a kończy nadprzyrodzoną karą.

Don Giovanni jest bohaterem pełnym sprzeczności. Można podziwiać jego odwagę, energię i niezależność, ale trudno usprawiedliwić jego postępowanie.

Ta niejednoznaczność sprawia, że opera pozostaje aktualna. Można interpretować ją jako opowieść o nadużywaniu władzy, egoizmie i człowieku, który odmawia podporządkowania się jakimkolwiek zasadom.

Don Giovanni w Pradze - dlaczego warto zobaczyć tę operę właśnie tutaj?

Praski Teatr Stanowy jest częścią historii Don Giovanniego. Niewiele teatrów na świecie może pochwalić się tym, że ponad dwa stulecia temu odbyła się w nich światowa premiera dzieła, które do dziś pozostaje w repertuarze operowym.

Spacerując po centrum Pragi, można zobaczyć również inne miejsca związane z Mozartem, w tym okolice pałacu Clam-Gallasów czy dom U Tří zlatých lvů (Pod Trzema Złotymi Lwami), tradycyjnie wiązany z jego pobytem w mieście.

Tajemniczy pomnik Komandora przy Teatrze Stanowym

Z teatrem związana była również niezwykła rzeźba Il Commendatore, znana jako Płaszcz Sumienia, autorstwa Anny Chromý.

Przedstawiała pustą, zakapturzoną postać, nawiązującą do kamiennego Komandora z finału opery.

Przez ponad 25 lat stała przy wejściu do teatru, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł sztuki w centrum Pragi.

W listopadzie 2025 roku rzeźba została jednak usunięta. Władze dzielnicy Praga 1 uzasadniały tę decyzję między innymi powtarzającymi się aktami wandalizmu oraz zastrzeżeniami dotyczącymi dopasowania dzieła do historycznego otoczenia teatru.

Praktyczne wskazówki przed wizytą w operze

Don Giovanni jest wykonywany w języku włoskim, ale podczas przedstawień zazwyczaj dostępne są napisy, dzięki którym można śledzić przebieg akcji. Przed zakupem biletu warto sprawdzić języki napisów dla konkretnego spektaklu.

Pełna opera trwa zwykle około trzech godzin, choć czas przedstawienia zależy od inscenizacji i długości przerwy.

Nie musicie znać włoskiego ani mieć doświadczenia z muzyką klasyczną, aby dobrze się bawić. Wystarczy wcześniej zapoznać się z najważniejszymi bohaterami i ich historią.

Aktualny repertuar i bilety najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie czeskiego Teatru Narodowego.

Mozart, Don Giovanni i niezwykła historia Pragi

Praga to miasto, w którym historia kryje się nie tylko w średniowiecznych uliczkach, gotyckich kościołach i barokowych pałacach, ale również w teatrach i salach koncertowych.

Jako przewodnik po Pradze często zachęcam turystów, aby poza zwiedzaniem najważniejszych zabytków znaleźli czas również na poznanie kulturalnej strony miasta.

Jeśli podczas pobytu macie okazję obejrzeć Don Giovanniego w Teatrze Stanowym, warto z niej skorzystać. W końcu niewiele jest miejsc na świecie, w których można usiąść na widowni i posłuchać opery stworzonej specjalnie dla tej sceny ponad 230 lat temu.

Autor

Nazywam się Michał Dzieńdziura i jestem licencjonowanym przewodnikiem po Pradze. W czeskiej stolicy mieszkam nieprzerwanie od 2011 roku, a od 2016 roku zawodowo oprowadzam polskich turystów. Jestem autorem przewodnika „Praga. CITYbreak”, wydanego w 2026 roku nakładem Wydawnictwa SBM, oraz członkiem międzynarodowego stowarzyszenia Przewodnicy bez Granic. Zapraszam do wspólnego odkrywania Pragi, a także innych niezwykłych miejsc na świecie wraz z zaprzyjaźnionymi przewodnikami z naszej międzynarodowej sieci.